Jak udajemy loty w kosmos

Liczba projekt贸w badawczych maj膮cych wiernie odzwierciedla膰 warunki panuj膮ce na Czerwonej Planecie mo偶e przyprawi膰 o zawr贸t g艂owy. Stworzenie marsja艅skiego habitatu dla homo sapiens tu, na Ziemi, napotyka jednak liczne bariery. To kiepsko rokuje naszej ekspansji na Marsa.

Mars sta艂 si臋 modny. Media co i rusz donosz膮 o kolejnych sukcesach na drodze cz艂owieka na Czerwon膮 Planet臋. Startuj膮 kolejne rakiety (co prawda najcz臋艣ciej tylko na nisk膮 orbit臋 Ziemi), a prywatne firmy prezentuj膮 wyrenderowane filmy pokazuj膮ce podb贸j Marsa przez cz艂owieka. Co chwila pojawiaj膮 si臋 informacje o kolejnych „marsja艅skich” stacjach badawczych, habitatach maj膮cych symulowa膰 ludzkie 偶ycie na Marsie, czy w og贸le na innych planetach. Prezentuje si臋 kolejne wizualizacje „baz marsja艅skich” budowanych masowo jak 艣wiat d艂ugi i szeroki. R贸wnie偶 w Polsce. Liczba entuzjast贸w ludzkiej migracji na s膮siedni膮 planet臋 naszego uk艂adu ro艣nie. Tylko w tym ca艂ym szale艅stwie brakuje jednego: sukcesu. Brakuje te偶 naukowej pokory, pami臋tajmy o jednym: w drodze na Marsa nie oderwali艣my si臋 jeszcze od Ziemi.

Projekt Biosphere 2 – a mia艂o by膰 tak pi臋knie

Biosphere 2 to jeden z najbardziej s艂ynnych eksperyment贸w maj膮cych udowodni膰, 偶e cz艂owiek w skrajnie trudnych, izolowanych warunkach jest w stanie przetrwa膰 d艂ugi czas bez jakiejkolwiek pomocy z zewn膮trz. Mimo olbrzymich 艣rodk贸w, ambitnych plan贸w i za艂o偶e艅 trudno uzna膰 misj臋 za udan膮. Zacznijmy jednak od pocz膮tku.

Biosphere 2 - kompleks badawczy w stanie Arizona
Biosphere 2 by艂 ca艂kowicie izolowanym, zamkni臋tym ekosystemem, kt贸ry – niestety – nie zda艂 egzaminu, ale b艂臋dy te偶 pozwalaj膮 nam si臋 uczy膰. Obecnie rozszczelniony ju偶 kompleks jest atrakcj膮 edukacyjno-turystyczn膮 (fot. University of Arizona).

Od momentu, kiedy 8 naukowc贸w zdecydowa艂o si臋 na dwuletni膮, ca艂kowit膮 izolacj臋 wewn膮trz kompleksu badawczego, kt贸ry mia艂 udawa膰 ludzki habitat na obcej planecie min臋艂o ponad 膰wier膰 wieku. Zamkni臋ty kompleks badawczy Biosphere 2 wybudowano w latach 1987-1991 w miejscowo艣ci Oracle, w stanie Arizona. Zajmowa艂 on powierzchni臋 12 748 metr贸w kwadratowych. Zamkni臋to w nim niemal 4000 tysi膮ce gatunk贸w ro艣lin i zwierz膮t, w tym 8 sztuk homo sapiens (4 kobiety i 4 m臋偶czyzn), kt贸rzy weszli do kompleksu w 1991 roku.

Biosfera 2 - tabela por贸wnuj膮ca ekosystem zamkni臋ty i ziemski
Dane por贸wnuj膮ce biosfer臋 1, czyli nasz膮 planet臋 oraz Biosfer臋 2 – zamkni臋ty kompleks badawczy; dane dotycz膮ce wieku Biosfery 2 s膮 ju偶 nieaktualne, bo ca艂o艣膰 pochodzi z nagrania zarejestrowanego w 2009 roku. (fot. TED.com)

Mimo ambitnych za艂o偶e艅 i wysokich koszt贸w (sama budowa kompleksu poch艂on臋艂a ok. 200 milion贸w dolar贸w), nie uda艂o si臋 udowodni膰, 偶e Biosfera 2 jest w stanie utrzyma膰 ludzi w zamkni臋tym 艣rodowisku. Zgodnie ze s艂owami Jayne Poynter, jednej z uczestniczek tego eksperymentu, problemem okaza艂 si臋 tlen. Mimo wysi艂k贸w przebywaj膮cych w kompleksie naukowc贸w, by zoptymalizowa膰 obieg materii w zamkni臋tym cyklu biologicznym tlenu wci膮偶 ubywa艂o. Dosz艂o nawet do tego, 偶e atmosfera, kt贸r膮 oddychali naukowcy zamkni臋ci w kompleksie zawiera艂a tak ma艂o tlenu, 偶e mia艂o to wp艂yw na funkcje poznawcze samych badawczy. Jayne Poynter podaje m.in. przyk艂ad lekarza wchodz膮cego w sk艂ad ekipy badawczej, kt贸ry na skutek niedotlenienia mia艂 problemy z najprostszymi dzia艂aniami, cho膰by dodawaniem. Z pewno艣ci膮 nikt nie chcia艂by by膰 diagnozowany przez takiego lekarza. K艂opoty mieli wszyscy uczestnicy eksperymentu.

W stosunku do oblicze艅 symuluj膮cych obieg tlenu w Biosferze 2 okaza艂o si臋, 偶e w trakcie eksperymentu „gdzie艣” ulecia艂o a偶 7 ton tego gazu! Poniewa偶 w Biosferze 2 zamkni臋ci byli naukowcy, zbadanie, gdzie znik艂a tak du偶a ilo艣膰 tlenu by艂o jednym z priorytet贸w. Ostatecznie uda艂o si臋 to ustali膰 – tlen by艂 poch艂aniany przez znaczne ilo艣ci betonu b臋d膮cego sk艂adnikiem konstrukcji zastosowanych wewn膮trz kompleksu. Beton zawiera艂 wodorotlenek wapnia. To oznacza, 偶e nadmiar dwutlenku w臋gla, zamiast by膰 poch艂aniany przez ro艣liny, kt贸re produkowa艂y by wi臋cej tlenu, reagowa艂 z wodorotlenkiem wapnia w betonowych 艣cianach, tworz膮c w臋glan wapnia i wod臋. Reakcja ta wygl膮da艂a nast臋puj膮co:

Ca(OH)2 + CO2 --> CaCO3 + H2O

Ro艣liny nie otrzymywa艂y wi臋c dostatecznej ilo艣ci dwutlenku w臋gla, nie produkowa艂y wystarczaj膮cej ilo艣ci tlenu. W efekcie ludzie (i zwierz臋ta znajduj膮ce si臋 w Biosferze 2) mieli problem.

Eksperyment po dw贸ch latach przerwano, a i sam jego przebieg nie by艂 ca艂kowicie izolowany. Badacze musieli mie膰 dostarczane co jaki艣 czas surowce z zewn膮trz. Kompletne fiasko? W pewnym sensie tak – gdyby taki konstrukt jak Biosfera 2 powsta艂 na innej planecie jego za艂oga najpewniej by zgin臋艂a. Jednak najwi臋ksz膮 zalet膮 naszego gatunku, b臋d膮c膮 zarazem sednem inteligencji, jest zdolno艣膰 do uczenia si臋 na b艂臋dach. Dzi艣 wiemy, 偶e ewentualny pozaziemski habitat ludzki nie mo偶e wygl膮da膰 jak Biosfera 2. Projekt pozwoli艂 na uzyskanie kilku istotnych odpowiedzi dotycz膮cych sposobu uprawiania niewielkich plantacji ro艣lin w zamkni臋tych 艣rodowiskach. Niekt贸re gatunki ro艣lin uda艂o si臋 r贸wnie偶 utrzyma膰 przy 偶yciu na nieistniej膮cej ju偶 rosyjskiej stacji Mir, czy na Mi臋dzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Od 1 lipca 2011 roku jedynym w艂a艣cicielem kompleksu Biosphere 2 zosta艂 Uniwersytet Arizony. Obecnie kompleks ten nie pe艂ni ju偶 roli badawczej, od ponad 10 lat budowla nie jest ju偶 szczelna, wi臋c nie spe艂nia za艂o偶e艅 艣rodowiska izolowanego. Aby jednak wykorzysta膰 wy艂o偶one na ten cel si艂y i 艣rodki, Biosphere 2 funkcjonuje obecnie w formie edukacyjnego parku dost臋pnego dla zwiedzaj膮cych. Powy偶szy film autorstwa University of Arizona prezentuje ten o艣rodek.

Wr贸膰my jednak do kwestii przetrwania we wrogim nam 艣rodowisku. Ludzie to uparty gatunek. Fiasko tego eksperymentu nie zako艅czy艂o pr贸b znalezienia odpowiedzi na pytanie: jak zosta膰 Marsjaninem. I prze偶y膰.

Mars 500

3 czerwca 2010 roku w Moskiewskim Instytucie Problem贸w Biomedycznych rozpocz膮艂 si臋 ponad 500-dniowy eksperyment maj膮cy sprawdzi膰 ludzi podczas d艂ugotrwa艂ego odosobnienia, jakie by艂oby ich udzia艂em w trakcie faktycznej podr贸偶y na Marsa i z powrotem oraz kr贸tkiego (relatywnie) pobytu badawczego na Czerwonej planecie. Mars 500 by艂 trzecim eksperymentem badawczym w ramach ca艂ego projektu. Wcze艣niej badacze przeprowadzili eksperymenty z izolacj膮 14-dniow膮 (zako艅czona w listopadzie 2007 roku) oraz 105-dniow膮 (zako艅czona w lipcu 2009 roku)

Mars 500 to projekt mi臋dzynarodowy powsta艂y z inicjatywy Rosjan i ESA (Europejskiej Agencji Kosmicznej) przy wsp贸艂pracy Chin. G艂贸wnymi za艂o偶eniami, jakie mia艂 spe艂nia膰, by艂a symulacja d艂ugotrwa艂ej podr贸偶y na Marsa (250 dni z Ziemi na Marsa), miesi臋cznego pobytu na Czerwonej Planecie oraz r贸wnie d艂ugiej podr贸偶y powrotnej (240 dni z Marsa na Ziemi臋). Grupa sze艣ciu badaczy (trzech Rosjan, Francuz, W艂och i Chi艅czyk) „udaj膮cych” cz艂onk贸w marsja艅skiej misji za艂ogowej dobrowolnie zamkn臋艂a si臋 w izolowanym 艣rodowisku na 17 miesi臋cy, dok艂adnie 520 dni.

Habitat misji Mars 500
Izolowana konstrukcja habitatu misji Mars 500, w tych pomieszczeniach sze艣ciu ludzi sp臋dzi艂o 17 miesi臋cy (fot. ESA)

Uczestnicy eksperymentu nie mieli do dyspozycji tak du偶ej przestrzeni jak w przypadku projektu Biosfera 2. Symulator zbudowany w Moskwie mia艂 kubatur臋 550 metr贸w sze艣ciennych, by艂 zatem zdecydowanie cia艣niejszy. Ponadto przestrze艅 symulatora by艂a podzielona funkcjonalnie – kilka jego modu艂贸w symulowa艂o za艂ogowy statek kosmiczny (na powy偶szym zdj臋ciu to te pod艂u偶ne tuby po prawej stronie). Na przyk艂ad modu艂 mieszkalny (jedna z tub) mia艂 rozmiar 3,6 x 20 metr贸w. „Statek kosmiczny” wyposa偶ony by艂 r贸wnie偶 w modu艂 medyczny (3,2 x 11 metr贸w), w kt贸rym zainstalowany by艂 sprz臋t umo偶liwiaj膮cy przeprowadzanie niekt贸rych zabieg贸w medycznych bezpo艣rednio na pok艂adzie. Z kolei najwi臋ksza przestrze艅 (na zdj臋ciu po lewej stronie) by艂a odpowiednikiem marsja艅skiej powierzchni przylegaj膮cej bezpo艣rednio do symulowanego l膮downika (6,3 x 6,2 metra). W trakcie misji ludziom zamkni臋tym w tej przestrzeni przygotowano seri臋 zada艅 i awarii (np. awaria zasilania w trakcie symulowanego lotu na Marsa), z kt贸rymi zamkni臋ci w symulatorze musieli sobie poradzi膰.

Eksperyment uwzgl臋dnia艂 r贸wnie偶 czasowe op贸藕nienie komunikacji, kt贸ra w rzeczywistej podr贸偶y mia艂aby miejsce. Uczestnicy Mars 500 kontaktowa艂a si臋 z centrum dowodzenia misji za pomoc膮 wiadomo艣ci e-mail i w zale偶no艣ci od symulowanej „odleg艂o艣ci” od Ziemi odpowiedzi przychodzi艂y z r贸偶nym op贸藕nieniem. Gdy symulacja zak艂ada艂a obecno艣膰 za艂ogi blisko Marsa lub na samej Czerwonej Planecie, na jak膮kolwiek odpowied藕 za艂oga musia艂a oczekiwa膰 ok. 40 minut.

艁atwo zauwa偶y膰, 偶e Mars 500 mia艂 zupe艂nie inny charakter, ni偶 Biosfera 2. Tym razem nie chodzi艂o o prze偶ycie na obcej planecie przez bardzo d艂ugi czas, tylko o zbadanie szans prze偶ycia samej podr贸偶y i kr贸tkiego pobytu na innym globie. Mimo to, r贸wnie偶 w tym przypadku na pok艂adzie symulowanego statku kosmicznego zainstalowano laboratorium, czy niewielki ogr贸d, w kt贸rym przeprowadzano eksperymenty z hodowl膮 ro艣lin w izolowanym 艣rodowisku.

Eksperyment uznano za udany; zako艅czy艂 si臋 on 4 listopada 2011 roku o godzinie 11:00 polskiego czasu. Nie zabrak艂o jednak g艂os贸w krytycznych, g艂贸wnie w kwestii psychologicznej – ludzie cho膰 pozostali zamkni臋ci w izolowanej przestrzeni przez ponad 500 dni, wiedzieli, 偶e s膮 na Ziemi. Zdaniem niekt贸rych psycholog贸w 艣wiadomo艣膰 symulacji ma wp艂yw na podejmowane decyzje. Trudno odm贸wi膰 im racji.

HI-SEAS
Ameryka艅ski habitat HI-SEAS przeznaczony do symulacji misji za艂ogowych (fot. Hilo.hawaii.edu)

Oczywi艣cie Mars 500 to nie jedyny tego typu eksperyment przeprowadzony przez ludzi. Podobn膮 symulacj臋 przeprowadzili r贸wnie偶 Amerykanie wykorzystuj膮c po艂o偶ony na zboczach wulkanu Mauna Loa na Hawajach izolowany habitat zbudowany na potrzeby eksperymentu HI-SEAS (Hawaii Space Exploration Analog and Simulation). Aktualnie trwa w nim rozpocz臋ta 19 stycznia 2017 roku o艣miomiesi臋czna, pi膮ta ju偶 z kolei misja badawcza wspierana finansowo przez NASA. Jej wyniki poznamy ju偶 niebawem.

Chi艅ski Lunar Palace 365 – rok w 200 dni?

Chi艅czycy tak偶e nie ograniczyli si臋 do umieszczenia przedstawiciela swojego narodu w misji Mars 500. Na pocz膮tku lipca w Chinach ruszy艂 program o nazwie Lunar Palace 365. Co prawda nazwa sugeruje, 偶e jednym z zada艅 ludzi bior膮cych udzia艂 w chi艅skim eksperymencie jest przetrwanie w izolowanym 艣rodowisku co najmniej rok. Ot贸偶 nie. Lunar Palace 365 to projekt badawczy, w kt贸rym czterech student贸w uniwersytetu peki艅skiego b臋dzie pr贸bowa艂o przetrwa膰 200 dni w odizolowanym 艣rodowisku maj膮c do dyspozycji wy艂膮cznie zasoby, kt贸rymi dysponowali by oni podczas pobytu na Ksi臋偶ycu lub na Marsie. (tak, te偶 zadajemy sobie pytanie, czemu program nie nazywa si臋 Lunar Palace 200;聽Aktualizacja: Czytelniczka eerk聽w komentarzu zwr贸ci艂a uwag臋 na pochodzenie nazwy: chi艅ski eksperyment podzielono na trzy tury, 200-dniowa jest jedn膮 z trzech, czas trwania pozosta艂ych to 60 dni i 105 dni, co 艂膮cznie daje w艂a艣nie 365). Poniewa偶 eksperyment 200-dniowy dopiero si臋 rozpocz膮艂 na jego wyniki przyjdzie nam jeszcze troch臋 poczeka膰.

R贸wnie偶 polscy naukowcy przeprowadzaj膮 badania symuluj膮ce pobyt cz艂owieka w skrajnie nieprzyjaznych warunkach, jakie ten napotka艂by na obcej planecie. Maj膮 one co prawda nieco mniejszy rozmach od wy偶ej opisanych, ale i my w zakresie bada艅 zachowania cz艂owieka w skrajnie trudnych warunkach mamy co艣 do powiedzenia. Oto przyk艂ad.

EXO.17 – polski akcent

11 marca 2017 roku rozpocz臋艂a si臋, kr贸tka, bo zaplanowana na ok. 2 tygodnie misja EXO.17. To efekt wsp贸艂pracy Uniwersytetu SWPS i Fundacji EXORiON za艂o偶onej przez absolwenta SWPS Jakuba Falaci艅skiego – psychologa i wynalazc臋. Interdyscyplinarny zesp贸艂 badawczy mia艂 do swojej dyspozycji o艣rodek naukowy Mars Desert Research Station (MDSR) zlokalizowany 11 km na po艂udniowy wsch贸d od ma艂ego miasteczka Hanksville w stanie Utah. Pustynne rejony, w kt贸rych zlokalizowana jest baza MDSR sprzyja symulowaniu nieprzyjaznego, marsja艅skiego 艣rodowiska, przynajmniej pod wzgl臋dem wizualnym. Kr贸tki czas misji pozwoli艂 jedynie na przeprowadzenie kilku test贸w.

Badacze bior膮cy udzia艂 w tej misji mieli za zadanie m.in. przeprowadzenie test贸w systemu filtrowania powietrza, czy zaprojektowania maksymalnie efektywnego analogu kombinezonu jakiego mogliby u偶ywa膰 ludzie stacjonuj膮cy na Marsie. Podobnie jak w ka偶dej innej tego typu misji monitorowano r贸wnie偶 stan psychiczny uczestnik贸w eksperymentu EXO.17. Projekt by艂 r贸wnie偶 okazj膮 do sprawdzenia efektywno艣ci wynalazku Jakuba Falaci艅skiego – prysznica mg艂owego FOG, kt贸ry ma umo偶liwia膰 k膮piel przy u偶yciu wy艂膮cznie dw贸ch szklanek wody. Falaci艅ski w wypowiedzi dla PAP podkre艣la艂, 偶e „analogowe聽symulacje s膮 w du偶ej mierze poszukiwaniem potencjalnych problem贸w. Sprawdzamy, co dzia艂a, a co wymaga ulepszenia. Nie skupiamy si臋 jednak wy艂膮cznie na testowaniu sprz臋tu. Przede wszystkim interesuje nas tzw. czynnik ludzki w warunkach izolowanych”. Nadzoruj膮ca badania w tym zakresie dr hab. Hanna Bednarek z Uniwersytetu SWPS sprawdza艂a jak uczestnicy eksperymentu radz膮 sobie ze stresem podczas wykonywania r贸偶norodnych i trudnych zada艅.

Misja EXO-17 w bazie MDRS w stanie Utah
Polska za艂oga bazy MDRS podczas misji EXO.17 (fot. marssociety.org)

Eksperyment zako艅czy艂 si臋 26 marca, a polska za艂oga bazy MDSR by艂a jednym z wielu zespo艂贸w badawczych korzystaj膮cych z ameryka艅skiego o艣rodka do bada艅 zwi膮zanych z obecno艣ci膮 cz艂owieka na obcej planecie. G艂贸wne cele i za艂o偶enia badawcze zrealizowano. W tym przypadku uda艂o si臋 dlatego, 偶e zakres bada艅 by艂 dopasowany do mo偶liwo艣ci, czasu i zasob贸w zwi膮zanych z projektem. Fina艂owy raport z misji jest opublikowany w internecie i dost臋pny dla ka偶dego.

Kierunek: Mars

Zdajemy sobie spraw臋, 偶e przedstawione tu projekty badawcze to zaledwie pobie偶ny wycinek osi膮gni臋膰 ludzi w ich d膮偶eniu do opanowania innych planet ni偶 Ziemia i przetrwania na nich. Mimo wielu przeprowadzonych bada艅 pewnych rzeczy zasymulowa膰 si臋 nie da, np. mniejszej grawitacji. Co prawda jeste艣my w stanie zasymulowa膰 na kr贸tki czas stan niewa偶ko艣ci (za pomoc膮 tzw. lot贸w parabolicznych) jednak jest to drogie (cho膰 wci膮偶 znacznie ta艅sze ni偶 loty orbitalne) i przede wszystkim kr贸tkotrwa艂e. Znacznie gorzej wygl膮da sytuacja z symulowaniem grawitacji innej ni偶 na Ziemi. Cho膰 i w tym przypadku nauka znalaz艂a cz臋艣ciowe rozwi膮zanie.

Zobaczcie powy偶szy film dotycz膮cy opracowanego przez NASA systemu ARGOS (Active Response Gravity Offload System). Jest to mechaniczny, dynamicznie reaguj膮cy system umo偶liwiaj膮cy odci臋cie cz臋艣ci masy obiektu (np. cz艂owieka lub robota) i uzyskanie w ten spos贸b efektu redukcji grawitacji tak, by przypomina艂a ona ci膮偶enie na Ksi臋偶ycu czy na Marsie. Mo偶na w ten spos贸b 膰wiczy膰 „ksi臋偶ycowe kroki”, ale nie zredukujemy w taki spos贸b samego odczucia ziemskiej grawitacji.

Rakieta Spacex Falcon Heavy (wizualizacja artystyczna)
Wizja artystyczna startu rakiety Falcon Heavy korporacji SpaceX; ma ona stanowi膰 niezb臋dny sk艂adnik systemu transportowego, zdolnego wynie艣膰 nie tylko ludzi, ale i sprz臋t na Marsa (rys. SpaceX)

Tymczasem pozostaje nam dalej 艣ledzi膰 osi膮gni臋cia naukowc贸w i in偶ynier贸w pracuj膮cych tu na Ziemi nad ka偶dym aspektem pozaziemskiej za艂ogowej wyprawy. W chwili obecnej z niecierpliwo艣ci膮 oczekujemy na dziewiczy start rakiety Falcon Heavy (planowany na listopad 2017 roku), zmodyfikowanej wersji rakiety Falcon 9 (obie zbudowane przez nale偶膮c膮 do Elone Muska firm臋 SpaceX). Rakieta ta b臋dzie w stanie wynie艣膰 na Ksi臋偶yc lub Marsa odpowiednio du偶y 艂adunek, wystarczaj膮cy do zbudowania na innym globie czegokolwiek, co pozwoli nam przetrwa膰. Bez sprawnego systemu transportu 偶ycie w habitatach pozaziemskich pozostanie tylko symulacj膮.

Mars – gar艣膰 fakt贸w i liczb

planeta Mars

Mars jest ma艂y i lekki – Mars jest o po艂ow臋 mniejszy od Ziemi; jego promie艅 to 53,2% promienia Ziemi. Jest te偶 znacznie l偶ejszy od naszej planety; jego masa to zaledwie 10,7% masy Ziemi. Ma艂a masa to ma艂a grawitacja – a to powa偶ny problem dla naszych organizm贸w.

Ale jego powierzchnia… – powierzchnia l膮d贸w Ziemi to 148,94 mln kilometr贸w kwadratowych, zaledwie 29,2% ca艂kowitej powierzchni naszej planety. Mars jest pozbawiony m贸rz i ocean贸w. Jego ca艂kowita powierzchnia to 144,8 mln kilometr贸w kwadratowych – niemal tyle samo co l膮d贸w Ziemi. Miejsca jest zatem sporo, pami臋tajmy jednak, 偶e bez wody d艂ugo nie poci膮gniemy. Ponadto przy obecnym stanie technologii transportowych, raczej wszystko co potrzebne musimy wytwarza膰 na miejscu, ze wzgl臋du na stosunkowo rzadkie okno startowe.

26 miesi臋cy – raz na taki czas mamy mo偶liwo艣膰 przeprowadzenia dogodnego startu z Ziemi na Marsa, to tzw. okno startowe – czas, w kt贸rym po艂o偶enie obu planet na swoich orbitach jest najbardziej korzystne wzgl臋dem siebie. Najbli偶sze okno startowe to kwiecie艅 2018 roku. Na ten termin zaplanowana jest misja transportowa SpaceX – kosmicznej firmy Elona Muska. Je偶eli SpaceX nie zd膮偶y w terminie, trzeba b臋dzie poczeka膰 kolejne 2 lata. Zainteresowani mog膮 sprawdzi膰 aktualne pozycje planet naszego uk艂adu teraz i w dowolnym innym czasie (pomi臋dzy rokiem 1900 a 2100) za pomoc膮 dzia艂aj膮cego w przegl膮darce narz臋dzia 3D Solar System Simulator.

144 km/h – To najwi臋ksza, zmierzona pr臋dko艣膰 marsja艅skiego wiatru. Nie jest to ma艂o, ale to ledwie po艂owa tego co osi膮gaj膮 ziemskie najpot臋偶niejsze huragany. Marsja艅skie burze py艂owe imponuj膮 rozmachem, zgodnie ze s艂owami Michaela Smitha, naukowca z NASA Goddard Space Flight Center w Greebelt w stanie Maryland, ka偶dego roku powierzchni臋 Marsa spowija burza py艂owa trwaj膮ca tygodniami i zajmuj膮ca powierzchni臋 por贸wnywaln膮 z ziemskim kontynentem. Ponadto, jak dodaje Smith: „Raz na trzy lata marsja艅skie (ok. 5,5 ziemskiego roku) normalne burze urastaj膮 do jednej okr膮偶aj膮cej ca艂膮 planet臋 gigantycznej burzy py艂owej”. Jednak pami臋tajmy, 偶e atmosfera Marsa ma zaledwie 1% g臋sto艣ci ziemskiej atmosfery. Marsja艅skie wiatry z ledwo艣ci膮 unios膮 ziemski latawiec, nie m贸wi膮c ju偶 o jakichkolwiek zniszczeniach ewentualnego ziemskiego sprz臋tu, tak jak w ksi膮偶ce Andy’ego Weira „Marsjanin” czy opartym na niej filmie pod tym samym tytu艂em. Notabene w艂a艣nie b艂臋dne przedstawienie skutk贸w marsja艅skiego wiatru jest najwi臋ksz膮 i jedn膮 z niewielu powa偶nych nie艣cis艂o艣ci naukowych „Marsjanina”. Prawdziwy wiatr na Marsie nie z艂ama艂by niczego. Ale Czerwona Planeta ma w zanadrzu co艣 znacznie gro藕niejszego.

艁azik Spirit
艁azik misji MER-A (Mars Exploration Rover-A), znacznie bardziej znany pod swoj膮 nieoficjaln膮 nazw膮: Spirit. Tak wygl膮da艂 po przej艣ciu jednej z pot臋偶niejszych burz py艂owych na Marsie w 2008 roku. Nic si臋 nie u艂ama艂o, ale py艂 naniesiony przez burz臋 skutecznie odci膮艂 dop艂yw energii z paneli solarnych. Bli藕niaczy 艂azik z misji MER-B – Opportunity – mia艂 wi臋cej szcz臋艣cia – dzia艂a do dzi艣. (fot. NASA/JPL-Caltech/Cornell)

Wsz臋dobylski py艂 – problemem na Marsie nie jest wiatr, kt贸ry przy atmosferze o tak ma艂ej g臋sto艣ci (przypomnijmy: 1% g臋sto艣ci ziemskiej atmosfery) nie stanowi 偶adnego zagro偶enia dla sprz臋tu i ew. marsonaut贸w, lecz py艂. Ju偶 w 2013 roku na 艂amach serwisu New Scientist opublikowano artyku艂, kt贸rego tre艣膰 bazowa艂a na 艣wie偶ych w贸wczas wynikach bada艅 przeprowadzanych przez marsja艅skie 艂aziki i sprz臋t pomiarowy, kt贸ry uda艂o nam si臋 umie艣ci膰 na Czerwonej Planecie. Marsja艅ska gleba, a zatem i py艂, s膮 pe艂ne minera艂贸w zwanych nadchloranami. Zwi膮zki te s膮 dla ludzi truj膮ce. Oczywi艣cie nikt nie porusza艂by si臋 na Marsie bez odpowiedniego skafandra, ale wzrastaj膮 tym samym wymagania wzgl臋dem system贸w filtracji marsja艅skiej bazy. Marsja艅ski piach jest nie tylko pozbawiony 偶ycia, ale r贸wnie偶 gro藕ny dla 偶ycia – przynajmniej w ziemskim wydaniu. Z drugiej strony niekt贸re rodzaje zwi膮zk贸w odkrytych w marsja艅skiej glebie przez misje bezza艂ogowe daj膮 nadziej臋 na pozyskiwanie wody (wysoka higroskopijno艣膰 niekt贸rych nadchloran贸w) czy komponent贸w paliwa rakietowego.

687 dni – tyle trwa marsja艅ski rok, czyli czas potrzebny Czerwonej Planecie na wykonanie pe艂nego obiegu wok贸艂 S艂o艅ca. To kolejny problem dla cz艂owieka, kt贸rego organizm jest „zaprogramowany” biologicznie do ziemskiego cyklu rocznego.

24 godziny, 39 minut, 35 sekund – tyle trwa marsja艅ska doba s艂oneczna, zwana solem, czyli pe艂ny obr贸t planety wok贸艂 w艂asnej osi (wzgl臋dem S艂o艅ca). Nieznacznie d艂u偶ej ni偶 na Ziemi. Niestety, to jeden z niewielu „przyjaznych” cz艂owiekowi parametr贸w s膮siedniej planety.

-55掳C – to 艣rednia temperatura na Marsie. Zimno, ale i na Ziemi w rejonach arktycznych bywa r贸wnie ch艂odno. Jednak niezwykle rozrzedzona atmosfera powoduje, 偶e wahania temperatury znacznie przekraczaj膮 te znane z naszej planety. Podczas marsja艅skiego lata w s艂oneczny dzie艅 temperatura na r贸wniku Czerwonej Planety mo偶e osi膮ga膰 nawet +20掳C, ciep艂o i przyjemnie, prawda? Niestety, w tym samym miejscu w nocy spada do -100掳C.

Od 55,7 do 401 milion贸w kilometr贸w – to odleg艂o艣膰 Marsa od Ziemi, zmienna zale偶nie od wzajemnego po艂o偶enia obu planet na swoich orbitach. Bardzo daleko. Dla por贸wnania podczas misji Apollo 11, pierwszego l膮dowania na Ksi臋偶ycu ludzie pokonali 384 399 kilometr贸w dziel膮ce Ziemi臋 od jej satelity.

Z czego korzystali艣my i z czym warto si臋 zapozna膰

Wszystkich, kt贸rzy chcieliby pog艂臋bi膰 wiedz臋 na temat habitat贸w, symulacji 偶ycia cz艂owieka w obcym, pozaziemskim 艣rodowisku czy podr贸偶y poza nasz膮 ojczyst膮 planet臋 zach臋camy do lektury poni偶szych 藕r贸de艂, z kt贸rych r贸wnie偶 i my korzystali艣my: