Serce Drogi Mlecznej, czyli Centralna Strefa Molekularna
Za projektem stoi międzynarodowa pracująca z wykorzystaniem sieci radioteleskopów Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), zlokalizowanej na pustyni Atakama w Chile. To jedno z najpotężniejszych obserwatoriów na świecie, złożone z 66 anten rejestrujących promieniowanie milimetrowe i submilimetrowe. Dzięki temu astronomowie mogą zajrzeć przez gęste zasłony kosmicznego pyłu, które w świetle widzialnym całkowicie przesłaniają centrum galaktyki.
Czytaj też: To będzie najważniejsza kometa tego roku? Astronomowie zachwyceni C/2026 A1 MAPS
Centralny obszar Drogi Mlecznej, znany jako Centralna Strefa Molekularna (CMZ), jest wyjątkowo osobliwy. Panują tam bowiem warunki znacznie bardziej ekstremalne niż w rejonie, w którym znajduje się Układ Słoneczny. Gęstość gazu jest ogromna, temperatury i ciśnienia potrafią gwałtownie się zmieniać, a pole magnetyczne oraz oddziaływania grawitacyjne osiągają bardzo wysokie wartości. Materia w tym regionie nie jest spokojnie rozproszona. Zamiast tego tworzy splątane włókna, zagęszczenia i turbulentne chmury, które zderzają się i zapadają pod własnym ciężarem.
To właśnie z tych zimnych, gęstych obłoków gazu rodzą się nowe gwiazdy. Co ciekawe, tempo formowania gwiazd w centrum galaktyki nie zawsze odpowiada temu, czego spodziewaliby się badacze na podstawie ilości dostępnego materiału. Nowa mapa pozwala dokładniej prześledzić, gdzie gaz rzeczywiście się zapada, tworząc protogwiazdy, a gdzie pozostaje w stanie niestabilnej równowagi. Dzięki temu naukowcy mogą testować modele opisujące narodziny gwiazd w środowiskach o ekstremalnych parametrach.
Obiekty, które pokazują, jak wyglądał dawnych wszechświat
Obraz powstał z połączenia tysięcy pojedynczych obserwacji wykonanych w różnych zakresach długości fal. ALMA zarejestrowała emisję charakterystyczną dla wielu cząsteczek obecnych w gazie międzygwiazdowym: od tlenku węgla po bardziej złożone związki organiczne, takie jak metanol czy etanol. To nie tylko spektakularna wizualizacja, lecz również ogromna baza danych chemicznych. Analiza rozkładu tych molekuł pozwala odtworzyć warunki fizyczne panujące w chmurach oraz historię ich ewolucji.
W projekcie wykorzystano również dane z teleskopu Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA), pracującego w zakresie podczerwieni. Dzięki temu możliwe było zestawienie obrazu gazowych struktur z rozmieszczeniem gwiazd widocznych w mniej zapylonych obszarach. Połączenie tych informacji daje bardziej kompletny obraz dynamiki centrum galaktyki. Zrozumienie regionu CMZ ma znaczenie wykraczające poza samą Drogę Mleczną, wszak warunki panujące w jej centrum przypominają te, które dominowały w młodych, gwałtownie ewoluujących galaktykach miliardy lat temu. Innymi słowy, badając chaotyczne serce naszej galaktyki, astronomowie mogą lepiej zrozumieć procesy, które kształtowały wszechświat we wczesnych epokach kosmicznych.
Źródło: ESO, Eureka Alert