Nowy raport opublikowany w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) rzuca nowe światło na globalne nawyki żywieniowe. Międzynarodowy zespół ekspertów z dziedziny żywienia, rolnictwa i botaniki alarmuje: większość ludzi na świecie spożywa około 40 procent mniej warzyw, niż jest to zalecane dla zdrowej diety. To zatrważające dane, biorąc pod uwagę, że niskie spożycie warzyw znajduje się w pierwszej piątce czynników ryzyka dietetycznego, przyczyniających się do globalnego obciążenia chorobami. Gdy pieniędzy brakuje, warzywa często jako pierwsze znikają z listy zakupów, a rolnicy postrzegają je jako większe ryzyko ekonomiczne ze względu na ich podatność na psucie się i krótki okres przydatności do spożycia.
Gdy przemysł zabija bogactwo natury
Przed erą zindustrializowanego rolnictwa na naszych stołach królowała znacznie większa różnorodność roślin jadalnych. Dziś jest inaczej. Przemysłowe metody uprawy – od sztucznej selekcji, przez monokultury nastawione na masową produkcję, po modyfikacje genetyczne – drastycznie ograniczyły bogactwo warzyw. Przykład? Na świecie istnieje ponad 4000 różnych odmian ziemniaków, ale w Stanach Zjednoczonych powszechnie wykorzystuje się zaledwie 5 do 8 z nich. To symptomatyczne. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) szacuje, że 24 proc. dzikich krewnych warzyw jest zagrożonych wyginięciem. Utrata tej genetycznej różnorodności to nie tylko ubytek smaku, ale przede wszystkim zmniejszenie wartości odżywczej i zdolności naszych upraw do adaptacji w obliczu zmian klimatycznych.
Czytaj także: Opakowanie w sprayu ochroni owoce i warzywa. Koniec z plastikowymi torebkami?
Jak podkreśla Maarten van Zonneveld, naukowiec z World Vegetable Center i główny autor badania, rozwiązaniem problemów żywieniowych nie jest po prostu uprawa większej ilości warzyw, ale uprawa większej różnorodności ich gatunków. „Wiele z potrzebnej nam bioróżnorodności warzyw wciąż istnieje – w tradycyjnych odmianach i ich dzikich krewnych. Pilne jest właściwe ich zachowanie, abyśmy mogli mądrze wykorzystać je do urozmaicenia diet w dobie zmian klimatycznych” – mówi van Zonneveld.
Naukowcy zwracają uwagę na całą gamę niedocenianych warzyw, które są bogatsze w minerały i witaminy, a jednocześnie lepiej przystosowane do lokalnych warunków uprawy:
- Szparagi afrykańskie (Spider plant): ciemnozielone warzywo liściaste uprawiane w Afryce, uznane za niezwykle odporne na zmiany klimatu i bogate w niezbędne składniki odżywcze. Niestety, obecnie tylko kilka lokalnych odmian jest konserwowanych w bankach genów.
- Kapusta śliska (Slippery cabbage): jedno z najpopularniejszych ciemnozielonych warzyw liściastych na Pacyfiku, gdzie ma potencjał do znacznej poprawy odżywiania kobiet i dzieci.
- Gorzki melon (Bitter gourd): kolejne odporne na klimat warzywo popularne w Azji i na Karaibach, posiadające wiele dzikich krewnych, które mogłyby poprawić uprawy w tych tropikalnych regionach.
- Dynia: dobrze znana, potrafi tolerować suszę i upał, produkując owoce bogate w beta-karoten. Mimo jej komercyjnego znaczenia, naukowcy wskazują, że „jej zasoby genetyczne pozostają niewykorzystane i słabo konserwowane”.
Te cztery warzywa to zaledwie punkt wyjścia. Istnieje wiele innych, które czekają na ponowne odkrycie i włączenie do naszych diet, zanim bezpowrotnie znikną.
Działajmy razem: Od globalnych strategii po nasz ogród
Zespół badawczy konkluduje, że „trwająca utrata bioróżnorodności tych i ponad 1480 innych gatunków warzyw ma miejsce w czasie, gdy globalne systemy żywnościowe pilnie potrzebują dywersyfikacji”. Stworzenie globalnej inicjatywy mogłoby zapewnić, że lokalne i regionalne wysiłki przełożą się na poprawę diet zarówno na poziomie lokalnym, jak i światowym.
Czytaj także: Generuje energię i zapewnia żywność. Ta francuska farma jest idealnym przykładem agrowoltaiki
Co możemy zrobić bliżej domu? Każdy z nas może przyczynić się do zwiększenia różnorodności w swojej diecie:
- Jeśli jesteś zapalonym ogrodnikiem, poszukaj odmian warzyw typu „landrace” i „heirloom” (dziedzicznych).
- Zbieranie nasion z własnych warzyw, aby zasiać je ponownie w następnym roku, to doskonały sposób na utrzymanie bioróżnorodności – możesz nawet stworzyć własne unikalne odmiany.
- Robienie zakupów na targach rolnych i w niezależnych sklepach spożywczych to świetny sposób na znalezienie szerszej gamy warzyw (i owoców), które można dodać do swojej diety. Kto wie, być może odkryjesz swój nowy ulubiony smak!
To przełomowe badanie jasno pokazuje, że nasze zdrowie i przyszłość planety są ściśle powiązane z bogactwem, które każdego dnia gości na naszych talerzach. Czas odzyskać zapomnianą różnorodność i na nowo odkryć smaki, które odżywią nas i ochronią planetę.
