Zespół geologów pracujących pod kierownictwem Stefano Tavaniego z Uniwersytetu we Florencji wykazał, że głęboko pod Półwyspem Apenińskim zachodzi osobliwy migrujący proces delaminacji, działający niczym przesuwający się suwak błyskawiczny.
Do tej pory jednoczesne ściskanie i rozciąganie tłumaczono cofaniem się zanurzającej się w płaszczu płyty tektonicznej. Mechanizm ten odpowiadał za ewolucję regionu między 10 a 2 milionami lat temu, kiedy to skróceniu centralnych Apeninów o około 100 kilometrów towarzyszyło równoważne rozciąganie skorupy i otwarcie Morza Tyrreńskiego. Jednak około 2 miliony lat temu faza otwierania tego akwenu wygasła, a skracanie frontu apenińskiego gwałtownie zwolniło. Mimo to charakterystyczna deformacja górotworu – przypominająca akordeon – nie ustała, co wymusiło poszukiwanie nowego procesu napędowego całego układu.
Kluczem do rozwiązania zagadki okazała się kompleksowa analiza wieloletnich danych sejsmicznych, pomiarów radarowych wykonywanych z orbity, wskazań sieci GPS oraz map powierzchni nieciągłości Mohorovičicia (Moho), wyznaczającej granicę między skorupą a płaszczem Ziemi. Pomiary geodezyjne wykazały, że pasmo rozszerza się w tempie około 4 milimetrów rocznie, podczas gdy na jego zewnętrznej krawędzi rejestrowana jest kompresja rzędu 2 milimetrów na rok. Co więcej, ogniska trzęsień ziemi za frontem deformacji wyraźnie wskazują na rozciąganie, a przed nim – na ściskanie.
Obserwacje te powiązano ze strukturą głębokiego podłoża. Na odcinku ponad 500 kilometrów badacze zidentyfikowali strefę, w której Moho od strony tyrreńskiej nakłada się na Moho od strony adriatyckiej. Ta zdublowana skorupa stanowi ruchomą oś („zawias”) delaminacji – punkt, w którym gęsta, dolna część skorupy wraz z litosferą odkleja się od lżejszych warstw przypowierzchniowych i opada w głąb płaszcza, niczym odrywana taśma klejąca.
Ten aktywny front odklejania wędruje powoli pod Półwyspem Apenińskim w stronę przedpola adriatyckiego, determinując przeciwstawne zachowanie powierzchni. Przed przesuwającym się zawiasem dolne warstwy wciąż pozostają połączone z tonącą płytą, co pociąga skorupę w dół, wywołując jej uginanie, osiadanie i kompresję. Z kolei za przechodzącym frontem obciążenie gwałtownie znika; miejsce gęstych skał zajmuje lżejszy, bardziej wyporny płaszcz, co pozwala odciążonej skorupie na sprężyste odbicie w górę, prostowanie i powierzchniowe rozciąganie.
Choć autorzy zaznaczają, że ich model jest uproszczony i wymaga dalszych badań nad strukturą samej płyty, praca ta dostarcza rzadkiego, bezpośredniego dowodu geodezyjnego na migrującą delaminację litosfery rejestrowaną w czasie rzeczywistym.
