Co dokładnie się wydarzyło? Pod powierzchnią północno-zachodniego Iranu naukowcy odnaleźli ślady systemu wulkanicznego, którego istnienia nie uwzględniały wcześniejsze rekonstrukcje geologiczne. Formacja, ACMA (Azerbaijan Continental Magmatic Arc), powstała w późnej kredzie, gdy Ziemia wyglądała zupełnie inaczej niż obecnie. Jej pozostałości znajdują się dziś w strefie, w której zderzają się płyty tektoniczne Arabii i Eurazji.
Czytaj też: Wulkaniczne fontanny Islandii: Naukowcy odkrywają mechanizm “naturalnej pompy ciśnieniowej” Fagradalsfjall
Wyniki badań w tej sprawie ukazały się w Geoscience Frontiers. Pracami kierował zespół związany z Uniwersytetem Technicznym w Stambule, współpracujący z badaczami z Chin, Szwajcarii, Turcji i Iranu. Na podstawie uzyskanych informacji uczeni stwierdzili, iż geologiczna przeszłość tego obszaru była bardziej złożona, niż dotychczas myśleli.
Rozpoznanie dawnego łuku magmowego nie było łatwe. Przez miliony lat pierwotny zapis geologiczny ulegał zmianom pod wpływem ruchów tektonicznych, erozji oraz przykrywania starszych skał przez młodsze warstwy. Dodatkowym utrudnieniem była późniejsza aktywność magmowa, szczególnie w eocenie, która jeszcze bardziej zaciemniła obraz wydarzeń z kredy.
Badacze przeanalizowali skały wulkaniczne oraz plutoniczne, czyli takie, które powstały odpowiednio z materiału wydobywającego się na powierzchnię i z magmy krzepnącej pod ziemią. Szczególną uwagę poświęcili obszarom wzdłuż jednego z uskoków. Do określenia wieku skał wykorzystali datowanie uranowo-ołowiowe kryształów cyrkonu. Analiza izotopów hafnu pozwoliła z kolei zbadać pochodzenie magmy, a badania składu chemicznego skał dostarczyły kolejnych wskazówek dotyczących warunków ich powstawania. Łącznie wyniki wskazały na istnienie kontynentalnego łuku magmowego aktywnego około 100 milionów lat temu.
Odkrycie, o jakim mówimy, ma znaczenie wykraczające poza sam Iran. Łuk magmowy powstał w czasie ewolucji Neotetydy, czyli dawnego oceanu, którego stopniowe zamykanie odegrało ważną rolę w kształtowaniu obszaru dzisiejszego Bliskiego Wschodu i zachodniej Azji. Takie łuki powstają zwykle w strefach subdukcji, gdzie jedna płyta tektoniczna wsuwa się pod drugą. Proces ten prowadzi do powstawania magmy, która może zasilać wulkany i tworzyć nowe skały w głębi skorupy ziemskiej. Gdy ocean znika, a kontynenty zbliżają się do siebie i zderzają, pierwotny układ geologiczny zostaje silnie zdeformowany.
Czytaj też: Nieprzewidywalne serce Masayi. Nowe odkrycie pod wulkanem grożącym milionom
Pozostałości odkrytego systemu pomagają więc odtworzyć przebieg dawnych ruchów płyt, przemieszczanie się stref aktywności magmowej oraz procesy prowadzące do zamknięcia Neotetydy. Uzupełniają również dotychczasowy obraz rozwoju geologicznego Iranu, oparty przede wszystkim na analizach innych znanych łuków magmowych. Jak dodają badacze, objęty analizami uskok może stanowić istotną granicę tektoniczną związaną z reorganizacją dawnego systemu oceanicznego. Nie jest to jednak jeszcze ostatecznie potwierdzona interpretacja.
Źródło: Geoscience Frontiers
