Jak działa to w praktyce? Zamiast tradycyjnych ścianek z metalu czy plastiku wykorzystuje niewidzialną barierę akustyczną. Co więcej, taką “rurę” można wyginać i zmieniać kierunek przepływu transportowanej substancji. Urządzenie powstało w laboratorium badawczym Uniwersytetu Helsińskiego we współpracy z naukowcami z Hiszpanii oraz Stanów Zjednoczonych. Jego konstrukcja opiera się na pierścieniu złożonym z 256 niewielkich głośników ultradźwiękowych, rozmieszczonych wokół transportowanej substancji. Każdy z nich ma rozmiar zbliżony do guzika od koszuli.
Czytaj też: Tytan zwiększył wydajność materiału 250 razy. Teraz dostarczy energii elektrycznej
Wyobraźmy sobie strumień wody płynący poziomo w powietrzu. Nie znajduje się w żadnym przewodzie, nie jest podtrzymywany przez powierzchnię ani nie spada pod wpływem grawitacji. Mimo to pozostaje skupiony i przemieszcza się wyznaczoną trasą, jak gdyby znajdował się wewnątrz przezroczystego węża. Tak właśnie wygląda demonstracja nowej technologii opracowanej przez wspomniany zespół.
Głośniki emitują fale o częstotliwości około 40 kHz, czyli znacznie wyższej niż zakres słyszalny dla ludzkiego ucha. Odpowiednia synchronizacja urządzeń pozwala stworzyć przestrzenne pole ciśnienia akustycznego, które działa niczym niewidzialne ścianki rury. Zasada działania opiera się na zjawisku ciśnienia akustycznego. Fale dźwiękowe mogą wywierać siłę na znajdujące się w ich zasięgu obiekty. Naukowcy od lat wykorzystują to zjawisko do lewitacji niewielkich przedmiotów i kropli cieczy. Nowością jest jednak stworzenie stabilnego kanału, który nie tylko utrzymuje pojedynczy obiekt, lecz dodatkowo pozwala prowadzić ciągły strumień materii.
Odpowiednio ukształtowane pole ultradźwiękowe otacza transportowaną substancję obszarem podwyższonego ciśnienia. Kiedy kropla wody lub inny materiał zaczyna przemieszczać się poza wyznaczoną trasę, siły akustyczne kierują go z powrotem do środka. Warto odnotować, iż zmiana sposobu sterowania głośnikami pozwala modyfikować kształt całego kanału. Badacze zademonstrowali przesuwanie strumienia wody w lewo i prawo, zmieniając jego położenie o około 16 milimetrów bez utraty cieczy.
Możliwości, jakie z tego wynikają, nie ograniczają się do transportowania płynów. Autorzy publikacji zamieszczonej w Proceedings of the National Academy of Sciences wykazali, że odpowiednio zmodyfikowane pole akustyczne może kierować również drobnym proszkiem krzemionkowym, mgłą, a nawet cięższymi gazami, takimi jak dwutlenek węgla i podtlenek azotu. Najbardziej spektakularny eksperyment dotyczył jednak wyładowania elektrycznego. Bez wykorzystania ultradźwięków iskra poruszała się chaotycznie. Po uruchomieniu urządzenia zaczęła podążać wzdłuż wyznaczonej przez fale akustyczne ścieżki. Naukowcy wykorzystali to zjawisko do bezdotykowego łączenia krawędzi dwóch plastikowych elementów.
Czytaj też: Fizycy znaleźli ślady niezwykle rzadkiego rozpadu cząstki. To sytuacja jedna na 10 miliardów
Zaprezentowali również eksperymenty związane z precyzyjnym dozowaniem substancji. Technologia może znaleźć zastosowanie między innymi w druku 3D, gdzie dokładne dostarczanie niewielkich ilości materiału ma kluczowe znaczenie. W grę wchodzi też wykorzystanie w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym i medycynie. Transport substancji korozyjnych, lepkich lub wyjątkowo podatnych na zanieczyszczenia często stanowi problem w klasycznych instalacjach. W przypadku akustycznej rury materiał nie styka się z żadną fizyczną powierzchnią, co ogranicza ryzyko osadzania się zanieczyszczeń.
Ale nie popadajmy w ślepy entuzjazm: obecny prototyp ma zaledwie 8 centymetrów długości i służy przede wszystkim do transportowania niewielkich ilości materiałów. Urządzenie jest również wrażliwe na ruchy powietrza, które mogą zakłócać stabilność pola ultradźwiękowego. Dodatkowo różne stany skupienia wymagają odmiennych konfiguracji fal.
