Ten układ trzech gwiazd nie powinien istnieć. Astronomowie odkryli zagadkę położoną blisko naszej planety

Astronomowie odkryli niezwykły układ trzech gwiazd, który podważa dotychczasowe wyobrażenia o ewolucji obiektów gwiazdowych. Welopōʻai znajduje się zaledwie 28 lat świetlnych od Ziemi, a jego skład przeczy obecnemu stanowi wiedzy naukowej.
Ten układ trzech gwiazd nie powinien istnieć. Astronomowie odkryli zagadkę położoną blisko naszej planety

Ten kosmiczny tercet składa się bowiem z czerwonego karła oraz dwóch białych karłów. Stąd zdziwienie, ponieważ jedna z gwiazd przetrwała niezwykle niebezpieczny etap ewolucji swojego towarzysza. Według obowiązujących modeli powinna zostać pochłonięta albo doprowadzić do znacznego zacieśnienia wzajemnych orbit. Tymczasem układ zachował zaskakująco stabilną konfigurację.

Czytaj też: Światło gwiazdy ukrywało inny obiekt. Astronomowie znaleźli sposób, by go dostrzec

Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół badawczy kierowany przez naukowców z Trottier Institute for Research on Exoplanets przy Uniwersytecie Montrealskim. Początkowo astronomowie wcale nie zamierzali szukać układu potrójnego. Ich celem było odnalezienie planet krążących wokół czerwonego karła. Do obserwacji wykorzystali instrument SPIRou, zamontowany na teleskopie zlokalizowanym na Maunakea. Urządzenie pozwala wykrywać niewielkie zmiany prędkości gwiazd, które mogą świadczyć o obecności orbitujących wokół nich planet.

W tym przypadku pomiary przyniosły jednak zaskakujący rezultat. Astronomowie zarejestrowali zmiany prędkości czerwonego karła sięgające niemal 16 kilometrów na sekundę. Były one ponad tysiąc razy większe od typowych efektów wywoływanych przez planety. Oznaczało to, że w pobliżu musi znajdować się znacznie masywniejszy obiekt. Dalsze obserwacje odbywały się przy udziale teleskopu Gemini North. Dzięki instrumentowi ‘Alopeke uczeni byli w stanie bezpośrednio dostrzec wcześniej ukrytego towarzysza. Okazał się nim biały karzeł, czyli niezwykle gęsta pozostałość po gwieździe, która zakończyła już aktywne życie. Trzecim elementem układu jest natomiast kolejny biały karzeł, krążący znacznie dalej od pozostałej pary.

Największa zagadka Welopōʻai dotyczy historii jednego z białych karłów. Zanim stał się gwiezdną pozostałością, był gwiazdą o masie około 40 procent większej od masy Słońca. Pod koniec swojego życia przeszedł fazę czerwonego olbrzyma, podczas której jego rozmiary zwiększyły się kilkaset razy.

W takich warunkach pobliski czerwony karzeł powinien znaleźć się w poważnym niebezpieczeństwie. Rozrastająca się gwiazda mogła pochłonąć towarzysza lub otoczyć go rozległą gazową otoczką. Tarcie i oddziaływania grawitacyjne zazwyczaj prowadzą wówczas do gwałtownego zmniejszenia odległości między obiektami, a niekiedy nawet do ich połączenia. Tymczasem czerwony karzeł przetrwał. Obecnie okrąża białego karła w średniej odległości około 4,6 jednostki astronomicznej, a pełny obieg zajmuje mu 9,83 roku. To konfiguracja, której naukowcy nie potrafią jeszcze wyjaśnić.

Czytaj też: Hera dotarła do odległych planetoid. Pierwsze zdjęcia zszokowały członków misji

Podejrzewają, że istotną rolę mogła odegrać grawitacja trzeciego obiektu. Odległy biały karzeł mógł przez miliony lat wpływać na orbitę wewnętrznej pary, zmieniając jej kształt i nachylenie. Jednym z rozważanych mechanizmów jest efekt Kozai-Lidova, w którym oddziaływanie trzeciego ciała powoduje okresowe zmiany parametrów orbitalnych pozostałych gwiazd. Ale to wciąż hipoteza.

Źródło: IREX

Napisane przez

Aleksander Kowal

Redaktor
Z wykształcenia romanista (język francuski oraz hiszpański) ze specjalizacją z traduktologii. Dziennikarską przygodę rozpocząłem około piętnastu lat temu, początkowo w związku z recenzjami gier komputerowych i filmów. Obecnie publikuję zdecydowanie częściej na tematy związane z nauką oraz technologią. W wolnym czasie uwielbiam podróżować, śledzić kinowe i książkowe nowości, a także uprawiać oraz oglądać sport.