Podczas ćwiczeń Tropo Thunder na Hawajach amerykańscy wojskowi połączyli bazę Joint Base Pearl Harbor-Hickam na Oahu z poligonem Pohakuloa na wyspie Hawaiʻi. Informacje przesyłane tym sposobem pokonywały dystans 301 kilometrów bez satelitów, podmorskiego światłowodu i pośrednich stacji przekaźnikowych. Według firmy Comtech był to rekord odległości dla łączności troposferycznej małej mocy w historii Marines, ale najbardziej zainteresował mnie jednak sam sprzęt. Zamiast wielkich instalacji wojskowych żołnierze wykorzystali bowiem zestaw, który można przewieźć w walizkach dopuszczanych jako bagaż rejestrowany w samolotach.
Jak połączyć dwie wyspy bez satelitów i światłowodów?
Sercem eksperymentu był system COMET MPR, który wykorzystuje tak zwaną łączność troposferyczną. Zasada działania jest zaskakująco prosta. Nadajnik kieruje wiązkę mikrofal w stronę troposfery, czyli najniższej warstwy atmosfery, gdzie zmiany temperatury, wilgotności i gęstości powietrza powodują niewielkie różnice współczynnika załamania fal radiowych. Część energii rozprasza się w różnych kierunkach, a jej niewielki ułamek trafia do odległego odbiornika. Dzięki temu można ominąć ograniczenie zasięgu wynikające z krzywizny Ziemi, choć odbywa się to kosztem ogromnego osłabienia sygnału.
Czytaj też: Kwantowy Internet potrzebuje identycznych posłańców. Naukowcy właśnie zbliżyli się do celu
Nie jest to jednak żadna nowość. Już podczas zimnej wojny wojska wykorzystywały wielkie instalacje troposferyczne do utrzymywania łączności na setki kilometrów. Ba, Polska również ma historię z takimi systemami, bo należała do radzieckiej sieci BARS, a w 2016 roku polskie wojsko rozpoczęło przetarg na 29 zestawów łączności troposferycznej Mimoza. Wymagania? Co najmniej 20 Mb/s na dystansie 200 km albo 8 Mb/s przy 250 km, przy czym były to założenia zamówienia, a nie wyniki praktycznych testów. Pod względem samego zasięgu i przepustowości Amerykanie nie odkryli więc niczego rewolucyjnego.

Różnica tkwi przede wszystkim w miniaturyzacji. Starsze rozwiązania potrzebowały bowiem dużych anten, ciężkiego wyposażenia i odpowiedniego zaplecza energetycznego. Nowoczesny COMET MPR wykorzystuje natomiast zaawansowane cyfrowe przetwarzanie sygnału, korekcję błędów oraz adaptacyjne kodowanie i modulację. Dzięki temu może lepiej radzić sobie ze słabym sygnałem i jego wielodrogową propagacją, dostosowując parametry transmisji do panujących warunków. Nie oznacza to oczywiście, że inżynierowie pokonali prawa fizyki. Nauczyli się po prostu znacznie skuteczniej wykorzystywać tę niewielką część energii, która dociera do odbiornika.
Łączność przez 300 km przy poborze mocy poniżej 350 watów
Według Comtech każde radio COMET MPR wraz z nadmuchiwaną anteną o średnicy 2,4 metra mieści się w walizkach transportowych, a przygotowanie zestawu do pracy zajmuje około 30 minut. Firma informuje również o zapotrzebowaniu na moc zasilania poniżej 350 W w konfiguracji polowej, choć nie wyjaśnia jednoznacznie, czy wartość ta dotyczy pojedynczego stanowiska, czy całego połączenia. Dokładne moce nadawcze również pozostają nieznane.
Czytaj też: Dzisiejszy Internet to dopiero początek. Teleportacja kwantowa robi już cuda
Wiemy z kolei, że podczas hawajskiego eksperymentu żołnierze osiągnęli średnią przepustowość około 10 Mb/s, opóźnienie dwukierunkowe wynoszące 6 ms oraz stuprocentową dostępność połączenia w czasie demonstracji. Patrząc przez pryzmat domowego internetu, 10 Mb/s może wydawać się kiepskim wynikiem, ale do przesyłania rozkazów, współrzędnych celów, danych z czujników czy informacji o położeniu jednostek taka przepustowość może w zupełności wystarczyć.
Znacznie ciekawsze jest to, że Comtech na stronie produktowej COMET MPR deklaruje zasięg łączności poza horyzontem do około 241 kilometrów. Marines przekroczyli tę odległość o niemal jedną czwartą, choć bez szczegółów konfiguracji i warunków atmosferycznych trudno ocenić, jak powtarzalny byłby taki wynik. Podobnie traktowałbym zapewnienia o stuprocentowej dostępności. Nie znamy czasu trwania pomiarów ani zachowania systemu przy długotrwałych zmianach pogody, które potrafią istotnie wpływać na propagację troposferyczną.
Amerykanie mają dobry powód, żeby wracać do technologii z zimnej wojny
Kiedy pisałem o chińskich próbach połączenia Arktyki z Antarktydą za pośrednictwem satelitów, najciekawsze było dla mnie uniezależnianie komunikacji od infrastruktury naziemnej. Tutaj Amerykanie idą w przeciwnym kierunku, bo chcą utrzymywać łączność na dużych odległościach bez polegania na orbitalnych przekaźnikach. Ma to szczególne znaczenie na Oceanie Spokojnym, gdzie jednostki wojskowe mogą działać na odległych wyspach, a przeciwnik może zakłócać komunikację satelitarną lub atakować infrastrukturę telekomunikacyjną.

Oczywiście radiolinia troposferyczna również nie jest niezniszczalna. Wymaga odpowiedniego ustawienia anten, dwóch wyposażonych stanowisk i stabilnego zasilania, a wróg nadal może próbować wykrywać lub zakłócać transmisję. Nie zastąpi też rozbudowanej sieci satelitarnej, która zapewnia łączność w znacznie większej skali. Jej największą zaletą pozostaje jednak możliwość szybkiego stworzenia niezależnego połączenia między odległymi jednostkami i właśnie dlatego uważam, że hawajski eksperyment zasługuje na uwagę.
Czytaj też: Słońce tego nie zagłuszy. Naukowcy znaleźli nowe pasmo dla Internetu
Przyszłość wojskowej łączności nie musi polegać wyłącznie na budowaniu kolejnych konstelacji satelitarnych i zwiększaniu przepustowości. Równie ważne może okazać się posiadanie kilku zupełnie różnych sposobów komunikacji, które wzajemnie się uzupełniają. Jeśli bowiem przeciwnik potrafi odciąć wojsko od satelitów i światłowodów, to możliwość rozstawienia w pół godziny zestawu zapewniającego łączność na 300 kilometrów może mieć większą wartość niż imponująca przepustowość infrastruktury, z której w danej chwili nie da się skorzystać.
Źródła: Comtech, Polska Zbrojna

