Można by pomyśleć, że sprawa jest już rozstrzygnięta. Skoro telewizory premium, nawet średniopółkowe smartfony i nowe wersje konsol pokroju Steam Decka czy poprzedniej wersji Nintendo Switcha korzystają z matryc OLED, to w goglach VR i przenośnych pecetach do grania powinniśmy zobaczyć dokładnie to samo. Tymczasem nowy Steam Frame od Valve, który ma zadebiutować w 2026 roku, nadal stawia na dwa panele LCD, a nie na OLED-y. Podobnie w segmencie handheldów PC wielu producentów trzyma się klasycznego wyświetlacza LCD, również w takich flagowych modelach jak ROG Xbox Ally X, mimo że jednocześnie chwalą się 120 Hz i obsługą VRR.
Czytaj też: Najlepsze technologiczne zakupy w 2025 roku. Trafiłem kilka perełek!
Jeśli więc OLED jest tak świetny, to dlaczego nie stał się jeszcze domyślnym wyborem w VR i handheldach, które z definicji mają być urządzeniami premium dla entuzjastów? Cena oczywiście gra rolę, ale w praktyce to tylko fragment większej układanki. W grę wchodzą ograniczenia fizyki, ryzyko wypaleń, wymagania co do jasności i odświeżania, dostępność konkretnych typów paneli, a nawet tak przyziemne sprawy, jak wytrzymałość akumulatora oraz kultura pracy. Żeby zrozumieć te decyzje projektowe, musimy najpierw wyjść poza proste “OLED jest lepszy od LCD” i przyjrzeć się temu, czego konkretne urządzenia tak naprawdę potrzebują.
OLED na papierze wygląda jak marzenie
Na poziomie czystych parametrów OLED rzeczywiście wydaje się stworzone pod urządzenia bliskie oczom. Każdy piksel świeci samodzielnie, więc da się uzyskać praktycznie idealną czerń i bardzo wysoki kontrast, co potwierdzają byle materiały techniczne producentów paneli i analizy zalet tej technologii. Czas reakcji jest z natury bardzo szybki, a więc efekt smużenia powinien być mniejszy niż na klasycznym LCD. Do tego brak podświetlenia teoretycznie może zmniejszać zapotrzebowanie na energię, a to zwłaszcza przy ciemnych motywach i grach, w których duża część ekranu pozostaje ciemna.
Na tym tle wyświetlacze LCD wypadają mniej atrakcyjnie, bo w standardowej wersji mają gorsze czernie, niższy kontrast i opierają się na stale włączonym podświetleniu. Jednak współczesne panele LCD pokroju tych “szybkich” i z lokalnym wygaszaniem (Mini LED) nadrabiają część braków, a przede wszystkim pozostają znacznie tańsze i lepiej dopasowane do tego, czego potrzebuje dziś masowy rynek VR. Stąd właśnie bierze się ich obserwowana ciągle w pewnych sprzętach dominacja.
VR potrzebuje ekstremalnej jasności i szybkiej matrycy
W goglach VR wyświetlacz pracuje w zupełnie innych warunkach niż w smartfonie czy telewizorze. Ekran jest kilka centymetrów od oka, patrzymy przez soczewki powiększające obraz, a scena cały czas się przesuwa. Typowy użytkownik szybko poczuje dyskomfort, jeśli obraz będzie rozmazany albo spóźniony względem ruchu głowy.
Z tego powodu większość producentów gogli poszła w stronę szybkich paneli LCD. Analiza firmy DisplayModule wykazała, że tak zwany “szybki panel LCD” przy odświeżaniu 90-120 Hz i czasie reakcji rzędu kilku milisekund potrafi zapewnić bardzo niski czas świecenia klatki, co przekłada się na znacznie mniejsze rozmazanie obrazu w ruchu. Jednocześnie nie grozi mu wypalenie pikseli, a koszt takiego panelu pozostaje dużo niższy niż w przypadku paneli OLED o podobnej gęstości pikseli.
Firma Valve wprost chwali się, że w zestawie Index zastosowała dwa panele LCD 1440 × 1600 z pełnym układem RGB, które mają około 50 procent więcej subpikseli niż typowe panele OLED i trzykrotnie lepszy parametr wypełniania (fill factor), co znacznie zmniejsza efekt moskitiery przy tej samej liczbie renderowanych pikseli. Steam Frame, który ma w pewnym sensie być następcą modelu Index, idzie dalej, dokładając LCD 2160 x 2160 na oko, odświeżanie rzędu 144 Hz i soczewki o charakterystycznym kształcie (typu pancake), ale znów bez przesiadki na OLED. Z perspektywy producenta takie połączenie zapewnia wystarczającą ostrość, dobrą jasność, sprawdzoną technologię i akceptowalny koszt.
OLED oczywiście także potrafi osiągać wysokie odświeżanie i niski czas reakcji, ale w VR dochodzi również problem jasności. Żeby móc stosować krótkie czasy świecenia (low persistence) i nadal mieć wystarczająco jasny obraz, panel musi być w stanie świecić bardzo mocno. W praktyce oznacza to duże obciążenie termiczne i tym samym szybsze zużycie pikseli. Dlatego nawet tak zaawansowany headset, jak PlayStation VR2, który korzysta z paneli OLED 2000 × 2040 na oko, balansuje między gęstością pikseli, jasnością a potencjalnym zużyciem panelu.
Na drugim biegunie mamy rozwiązania microOLED, jak w Bigscreen Beyond i jego następcy Beyond 2. To urządzenia z bardzo wysoką rozdzielczością na oko (2560 × 2560), miniaturowymi, krzemowymi panelami OLED i ultralekką konstrukcją, ale za cenę przekraczającą 1000 dolarów, czyli okolic 4000 zł za same gogle. Jako surowy sprzęt, jest to świetny pokaz możliwości OLED w VR, ale na razie jest to nisza dla najbardziej wymagających i najzamożniejszych użytkowników, a nie wzorzec dla urządzeń powstających dla mas.
Wypalające się piksele i jasność. Fizyka mści się na panelach OLED
Drugi problem, który szczególnie boli przy VR i handheldach, to wypalanie pikseli. W goglach VR interfejsy, markery celowania i elementy HUD potrafią wisieć w tym samym miejscu pola widzenia przez setki godzin i to często przy stosunkowo wysokiej jasności. W handheldach sytuacja jest często podobna, bo przecież pasek zadań, ikony, pasek przeglądarki czy HUD gry bywają praktycznie nieruchome.
Testy długotrwałej pracy OLED w urządzeniach gamingowych pokazują, że przy wysokiej jasności i statycznych elementach ryzyko wypaleń rośnie szybko. W niezależnych testach Nintendo Switch OLED i Steam Deck OLED, w których wyświetlacze przez tysiące godzin pokazywały jasne, statyczne sceny, Switch z umiarkowaną jasnością znosił takie traktowanie wyraźnie lepiej niż Deck, u którego przy agresywnych ustawieniach sięgających około 600 nitów w SDR i nawet 1000 nitów w HDR pojawiały się pierwsze ślady trwałej retencji już po około 750-1500 godzinach, podczas gdy Switch zaczynał wykazywać widoczne ślady wypaleń dopiero po około 3600 godzinach ciągłej pracy. Wynika to przede wszystkim z różnicy jasności paneli i identycznego mechanizmu zużycia OLED i choć była to typowa “tortura” w ramach testu, to taka procedura pokazała, że problem ciągle istnieje. Nawet jeśli twój monitor OLED nie wykazuje śladów zużycia po dwóch latach typowego domowego zastosowania.
Producenci paneli sami przyznają, że wypalające się piksele w panelach OLED pozostają realnym ryzykiem w zastosowaniach gamingowych i to nawet jeśli nowoczesne metody kompensacji (przesuwanie obrazu, korekcja jasności) potrafią je częściowo zredukować. Z perspektywy firmy, która projektuje gogle VR albo handheld, który ma wytrzymać kilka lat ciągłej eksploatacji w jednych rękach, a reklamacje i wymiany poniesiesz z własnej kieszeni, LCD zyskuje przewagę czysto biznesową. Powinniśmy się z tego zresztą cieszyć, bo ekran w takich sprzętach to nie ot monitor, którego można łatwo podmienić.
Urządzenia mobilne kontra OLED
W przenośnych sprzętach do grania dochodzi jeszcze jedna zmienna: klasyczny, jasny interfejs systemu. OLED zużywa mniej energii przy ciemnych motywach, bo wyłączone piksele nie pobierają prądu. Jednocześnie przy jasnym, białym tle sytuacja się odwraca i to LCD z równym podświetleniem wypada stabilniej energetycznie. W przypadku gogli VR i przenośnych pecetów problem jasności OLED bardzo szybko zamienia się w problem temperatury. Każdy dodatkowy nit to wyższy pobór energii na piksel, a więc więcej ciepła generowanego na bardzo małej powierzchni.
W klasycznym telewizorze OLED ciepło można rozproszyć po dużym panelu i metalowej ramie, ale w hermetycznej obudowie gogli VR albo cienkiej obudowie handhelda każdy dodatkowy stopień staje się problemem różnicę. Panel rozgrzany do wysokiej temperatury starzeje się szybciej, co bezpośrednio przyspiesza zjawisko wypaleń i wymusza agresywne układy zabezpieczeń, czyli obniżanie jasności po kilku minutach, limity HDR, przyciemnianie statycznych elementów interfejsu. To między innymi dlatego w PS VR2 czy w Steam Decku OLED możesz zobaczyć zmieniającą się jasność przy dłuższych sesjach w bardzo jasnych grach. Stoi za tym elektronika, która chroni panel przed przegrzaniem, a nie tylko oszczędza akumulator.
Jeśli już przy tym jesteśmy, to kolejna problematyczna sprawa z tego typu sprzętami bez stałego zasilania sprowadza się do budżetu mocy całego urządzenia. Handheld typu Steam Deck OLED, ROG Ally X czy Legion Go 2 ma do podziału zapewniane przez akumulator kilkadziesiąt, a nawet kilkanaście watów (zależnie od trybu zasilania) między APU, pamięć, kontrolery, chłodzenie i właśnie ekran. Przy białym, jasnym tle OLED potrafi pobierać więcej energii niż porównywalny IPS. Przy dołożeniu VRR i wysokiego odświeżania panel potrafi stać się jednym z głównych konsumentów energii, co wymusza trudne wybory: albo krótszy czas pracy, albo ostre limity jasności.
W goglach VR jest jeszcze gorzej pod tym kątem, bo tam GPU potrafi pracować w okolicach stałego obciążenia, a na chłodzenie i panel zostaje już tylko wąski margines. W teorii więc OLED może być bardzo energooszczędny, ale w praktyce przy jasnych, kontrastowych grach i wysokim odświeżaniu po prostu zjada zbyt dużo energii.
Walka o złoty środek
ASUS szczerze tłumaczył w wywiadach, dlaczego ROG Xbox Ally X nie dostał OLED. W skrócie? Dobre panele OLED 7 cali z wysokim odświeżaniem i VRR są drogie, a przy włączonym zmiennym odświeżaniu pobierają znacząco więcej mocy niż matryce IPS, co przekłada się na krótszy czas pracy na jednym ładowaniu. Producent uznał, że lepiej zainwestować w większy akumulator i pojemniejszy SSD przy pozostaniu przy szybkim LCD 1080p 120 Hz, niż podnieść cenę i zejść z czasem pracy o kilkadziesiąt procent.
Rynek pokazuje zresztą bardzo wyraźnie, jak taki kompromis wygląda w praktyce. Steam Deck OLED jest droższy od wersji LCD, ale Valve może rozłożyć koszt panelu na cały ekosystem i jednocześnie kompensuje go bardziej energooszczędnym APU oraz większym akumulatorem, dzięki czemu cała konstrukcja i tak działa zauważalnie dłużej od pierwowzoru. Z kolei najwyżej pozycjonowane handheldy z OLED, takie jak Lenovo Legion Go 2 z 8,8-calowym panelem 144 Hz, lądują cenowo w okolicach 5000 zł, co automatycznie zamyka je w niszy sprzętu dla najbardziej zamożnych graczy.
Dla wielu producentów równanie jest więc proste: szybki LCD + większy akumulator + niższa cena sprzedaje się lepiej niż obecność panelu OLED, który robi świetne pierwsze wrażenie i przypomina o swojej wyjątkowości w ciemniejszych grach, ale krócej trzyma i jest droższy w zakupie oraz serwisie.
Produkcja problemem, czyli brak uniwersalnego OLED dla wszystkiego
Do problemu z powszechnością OLED-ów dochodzi kwestia łańcucha dostaw. Producenci tych matryc od lat optymalizują linie produkcyjne pod smartfony i telewizory. To oznacza konkretne przekątne, proporcje ekranu i parametry energetyczne. VR i handheldy potrzebują zupełnie innej kombinacji, bo małych przekątnych rzędu 7-9 cali, bardzo wysokiej gęstości pikseli, wysokiego odświeżania, a często także obsługi VRR.
Czytaj też: VRR w ekranie, czyli sekret złudnie płynnego obrazu na handheldach
Analizy rynku komponentów dla VR zwracają uwagę, że microOLED o wysokiej jasności i na krzemie o gęstości 2000-3000 PPI są dziś technologią zarezerwowaną dla najdroższych urządzeń, takich jak Apple Vision Pro, a ich koszt jest kilkukrotnie wyższy niż zestawu LCD z soczewkami typu pancake. W przypadku handheldów PC ma z kolei po prostu brakować dostępnych do kupienia od wykonawców paneli OLED spełniających wszystkie wymagania: właściwą przekątną, rozdzielczość, odświeżanie i obsługę VRR przy rozsądnym koszcie.
Dodatkowo raporty dotyczące zużytej energii podczas wytwarzania wskazują, że sama produkcja OLED jest bardziej energochłonna i kosztowna niż w przypadku LCD, co również podnosi próg opłacalności dla producentów sprzętu szukających dużych wolumenów w rozsądnej cenie.
Komfort oczu jako ukryty problem OLED
Czynnik rzadziej poruszany w opisie rodzaju paneli to komfort. Wiele paneli OLED, a to szczególnie w urządzeniach mobilnych, korzysta z modulacji szerokości impulsu (PWM), żeby regulować jasność, co przy niższych wartościach potrafi powodować migotanie odczuwalne dla części użytkowników jako zmęczenie oczu albo bóle głowy. Dyskusje w społecznościach elektroniki i mobilnych urządzeń regularnie wracają do tego problemu, podkreślając, że LCD z ciągłym podświetleniem bywa po prostu mniejszym obciążeniem dla organizmu przy długich sesjach.
W goglach VR, gdzie ekran znajduje się ledwie kilka centymetrów od oka i zajmuje praktycznie całe pole widzenia, projektanci nie mogą sobie pozwolić na to, żeby choćby część użytkowników odpadała z powodu migotania czy specyficznej modulacji ekranu. Tu znów wygrywają panele LCD, które można podświetlać w kontrolowany sposób.
Czy OLED zostanie standardem w VR i handheldach?
Wszystko to prowadzi do dość nieintuicyjnego wniosku. OLED z pewnością jest lepszą technologią na papierze, bo daje wyższy kontrast, potencjalnie lepszą sprawność energetyczną przy ciemnych scenach i bardzo szybki czas reakcji. Jednak w konkretnej kombinacji wymagań VR i handheldów to LCD nadal jest bezpieczniejszym, tańszym i łatwiejszym w integracji wyborem.
Nie znaczy to jednak, że OLED nie ma przyszłości w tych segmentach. Wręcz przeciwnie – Steam Deck OLED, Legion Go 2 i high-endowe gogle z microOLED pokazują kierunek, w którym pójdzie rynek, gdy koszty spadną, a techniki ograniczania wypaleń i zużycia energii staną się lepsze. Bardzo możliwe jest zresztą, że za kilka lat OLED lub jego następcy (microOLED, microLED) faktycznie staną się nowym standardem w VR i przenośnym graniu.
Dziś jednak, a więc kiedy patrzymy na specyfikacje nowych gogli VR pokroju Steam Frame czy kolejnych handheldów z Windows 11, dominacja szybkiego LCD nie jest wynikiem skąpstwa producentów, ale sumą trudnych kompromisów między fizyką, ekonomią i oczekiwaniami użytkowników, którzy wolą dłużej pograć na jednym ładowaniu i zapłacić mniej. Nawet jeśli obraz nie ma idealnie głębokiej czerni.