Pękająca stal wytrzymała czterokrotnie dłużej. Wszystko dzięki drukarce 3D

Dospawanie kolejnego kawałka metalu do pękającej stalowej konstrukcji wydaje się najprostszym sposobem na jej wzmocnienie. W końcu więcej stali powinno oznaczać większą wytrzymałość, prawda? Niestety niekoniecznie, bo takie podejście potrafi jedynie przesunąć problem w inne miejsce. Stal nadal pęka, tyle że tym razem przy krawędzi nowego wzmocnienia, gdzie kumulują się naprężenia. Szwajcarscy naukowcy postanowili więc podejść do tego problemu inaczej i zamiast walczyć z nim ilością metalu, wykorzystali jego odpowiednio zaprojektowany kształt.
Zdjęcie poglądowe

Zdjęcie poglądowe

Zacznijmy od najważniejszego – dlaczego w ogóle ma to znaczenie? Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Inżynierów Budownictwa (ASCE), przy obecnym tempie wymiany mosty budowane dziś w USA musiałyby służyć aż 126 lat, a więc znacznie dłużej, niż zakłada ich typowy projekt. Nic więc dziwnego, że inżynierowie szukają sposobów na wydłużanie życia istniejących konstrukcji. Tym razem to badacze ze szwajcarskiego instytutu Empa oraz Politechniki Federalnej w Zurychu (ETH Zurich) pokazali, że druk 3D może być jednym z takich rozwiązań i to bez konieczności opracowywania zupełnie nowego stopu metalu.

Druk 3D naprawia stal, a do tego ją wzmacnia

Podstawą rozwiązania jest technologia WAAM (Wire Arc Additive Manufacturing), czyli odmiana druku 3D wykorzystująca łuk elektryczny oraz metalowy drut. W jej ramach robot przemysłowy stapia podawany drut i nakłada kolejne warstwy metalu na istniejący element. W odróżnieniu od typowego spawania, taki sposób pozwala budować trójwymiarowe wzmocnienia o konkretnie dobranym kształcie, zamiast jedynie łączyć ze sobą gotowe części.

Czytaj też: Rekrystalizacja molibdenu. Przypadkowe odkrycie otwiera drogę do miniaturyzacji procesorów nowej generacji

© Empa

Właśnie tutaj zaczyna się najciekawsza część całego eksperymentu. Stalowe mosty czy konstrukcje przemysłowe przez dekady znoszą powtarzające się obciążenia, które stopniowo prowadzą do powstawania pęknięć zmęczeniowych. Nawet jeśli pojedyncze obciążenie nie przekracza wytrzymałości materiału, to miliony takich cykli mogą doprowadzić do rozwoju uszkodzeń. Dodatkowa warstwa metalu nie rozwiązuje automatycznie problemu, bo naprężenia mogą skoncentrować się przy krawędziach naprawionego obszaru.

Badacze sprawdzili więc kilka geometrii wzmocnień na wcześniej uszkodzonych płytach ze stali konstrukcyjnej S355J2+N. Najlepsza okazała się konstrukcja dwuwarstwowa o schodkowym profilu, która wytrzymała 4,46 miliona cykli obciążenia. Dla porównania, trójwarstwowe wzmocnienie o prostszym, pryzmatycznym kształcie osiągnęło 3,17 miliona cykli. Oznacza to, że odpowiednio zaprojektowana nakładka wytrzymała około 41 procent więcej cykli od wariantu z większą liczbą warstw.

© Empa

Jeszcze lepiej wypada porównanie z uszkodzonymi płytami bez żadnego wzmocnienia, bo w takim przypadku Empa mówi już o nawet czterokrotnym wydłużeniu trwałości zmęczeniowej. Analiza numeryczna wykazała z kolei, że lokalne naprężenia dla porównywanych geometrii osiągały wartości 223 oraz 276 MPa, a więc różniły się o ponad 20 procent. Przy milionach cykli obciążenia taka różnica ma ogromne znaczenie dla rozwoju pęknięć.

Czterokrotnie większa trwałość nie oznacza niezniszczalnej stali

Najbardziej podoba mi się w tym wszystkim fakt, że inżynierowie uzyskali tak dobre wyniki bez konieczności dodatkowego frezowania czy szlifowania wydrukowanych wzmocnień. Jest to o tyle istotne, że dodatkowa obróbka oznacza kolejne godziny pracy, sprzęt i koszty. Jeśli więc drukarka może wykonać odpowiednio ukształtowane wzmocnienie od razu, to cały proces naprawy staje się potencjalnie znacznie prostszy.

Czytaj też: Egzoplaneta nagle zniknęła astronomom z oczu. Właśnie odkryli, co się z nią stało 

Nie oznacza to jednak, że Szwajcarzy znaleźli sposób na całkowite wyeliminowanie pęknięć. Badania wykazały, że wielowarstwowe wzmocnienia potrafią zahamować rozwój pierwotnego uszkodzenia, ale nowe pęknięcia mogą zacząć powstawać przy krawędzi wydrukowanego metalu. Geometria nie eliminuje więc zmęczenia materiału, tylko pozwala znacznie skuteczniej zarządzać rozkładem naprężeń.

Dochodzi do tego jeszcze jeden problem – dzisiejsze systemy WAAM wykorzystują duże roboty przemysłowe, które trudno przewieźć pod most i ustawić w odpowiednim miejscu. Nawet jeśli inżynierowie rozwiążą tę kwestię, to pozostanie konieczność kontroli jakości napraw, oceny wpływu ciepła na stal i sprawdzenia długoterminowej wytrzymałości w rzeczywistych warunkach.

Przyszłość konstrukcji stalowych może wyglądać zupełnie inaczej

Podobny kierunek ulepszania stalowych konstrukcji zauważyłem już przy drukowanych strukturach z nitinolu, gdzie geometria pozwalała zmieniać zachowanie materiału. Empa idzie jednak w stronę znacznie bardziej przyziemnego zastosowania. Zamiast produkować kolejne wyjątkowe elementy od zera, chce wykorzystać druk 3D do przedłużania życia tych już istniejących.

Czytaj też: Waży tyle co nic, dostał packą i poleciał dalej. Ten robot jest absurdalnie trudny do zniszczenia

Zespół pracuje również nad drukowanymi strukturami pochłaniającymi energię drgań oraz zastosowaniem stopów z pamięcią kształtu, które mogłyby pomagać konstrukcjom radzić sobie nawet z obciążeniami sejsmicznymi. Dla mnie jednak najbardziej interesująca pozostaje perspektywa naprawiania konstrukcji bez konieczności ich demontażu. Stalowy element może przecież być sprawny niemal na całej długości, a jednocześnie wymagać kosztownej wymiany przez jedno krytyczne pęknięcie.

Największe wyzwanie dopiero czeka na inżynierów, ale potencjalna korzyść jest konkretna i obejmie mniej wymienianych elementów, mniej zużytej stali i dłuższe życie infrastruktury. Jeśli w przyszłości uda się wykonywać takie naprawy bezpośrednio na mostach, to przemysłowy druk 3D znajdzie sobie wyjątkowo sensowne zastosowanie.

Źródła: Empa, ASCE

Mateusz ŁysońM
Napisane przez

Mateusz Łysoń

RedaktorZwiązany z mediami od 2016 roku. Twórca gier, autor tekstów przeróżnej maści, które można liczyć w dziesiątkach tysięcy, książki Powrót do Korzeni oraz gry wideo DIGSITE ZERO.