“Dark patterns”, czyli w swobodnym tłumaczeniu “mroczne wzorce” to sposoby projektowania aplikacji, stron oraz usług, które mogą naruszać interesy konsumentów. Zwodnicze interfejsy są z nami na co dzień — od podkreślenia kolorem przycisku, w który dostawca strony chce, byśmy kliknęli, przez fałszywe poczucie pilności (“Ten produkt jest w koszyku 350 osób. Nie zwlekaj!”), kończąc na ukrytych kosztach i utrudnianiu rezygnacji.
Na poziomie lokalnym takie działania próbuje ukracać UOKiK. Urząd podjął decyzję o ukaraniu finansowo sklepów odzieżowych, np. Renee czy Born2Be, a do tego stale przygląda się innym branżom. Na poziomie Unii Europejskiej po części za regulację tych zachowań odpowiada akt o usługach cyfrowych (DSA), który od 2024 roku wprowadza ograniczenia dotyczące utrudniania rezygnacji czy powtarzania się próśb wewnątrz platform.
To jednak tylko część rozwiązań, a “dark patterns” nieustannie ewoluują. Dlatego też powstaje nowy zestaw zasad nazywany Digital Fairness Act (DFA, akt o sprawiedliwości cyfrowej), która ma przybliżyć poziom ochrony konsumentów w sieci do tego ze świata fizycznych zakupów.
Czym będzie akt o sprawiedliwości cyfrowej?
Wniosek ma być gruntowną modyfikacją przepisów obecnie obowiązujących regulacji. Równe warunki działania mają dać szanse mniejszym graczom i na to liczy Komisja Europejska.
„Nasze przepisy dotyczące ochrony konsumentów pomogą zapewnić, że firmy będą konkurować ze sobą w oparciu o zalety swoich produktów i usług, a nie o zdolność do wykorzystywania konsumentów lub obchodzenia przepisów” – powiedział w oświadczeniu szef unijnego wymiaru sprawiedliwości Michael McGrath. „Nie utrudniamy prowadzenia działalności gospodarczej, utrudniamy prowadzenie działalności w sposób nieuczciwy”.
Według wstępnych założeń karą za niedopasowanie swoich usług do zasad może być nawet do 6% rocznego przychodu firmy.
Czytaj także: Pixel Tag w końcu w sprzedaży. AirTag ma konkurenta?
Kluczowe działania obejmą:
- Zakaz manipulacyjnych taktyk marketingowych (tzw. zwodniczych interfejsów), takich jak fałszywe twierdzenia, że produkt jest prawie wyprzedany, które wywierają presję na konsumentów, aby podejmowali decyzje o zakupie, których w przeciwnym razie by nie podjęli.
- Jasne i przejrzyste ceny, w szczególności ceny zakupów dokonywanych za pomocą wirtualnych walut w aplikacji oraz gdy dynamiczne ceny są stosowane w przypadku wydarzeń kulturalnych i sportowych. W wirtualnych kolejkach firmy będą musiały pokazać aktualną cenę w czasie rzeczywistym i najwyższą możliwą cenę.
- Uczciwość już w fazie projektowania, z możliwością wyłączenia przez konsumentów uzależniających cech projektowych, które zachęcają do nadmiernych lub kompulsywnych wydatków, takich jak uporczywe zachęty. Wniosek ograniczy również nieuczciwe praktyki, które zachęcają do nadmiernych wydatków, na przykład poprzez zakazanie nieletnim funkcji podobnych do gier hazardowych, takich jak pay-to-win i pay-to-progress.
- Jasne ujawnianie marketingu influencerów, wymagające od influencerów przejrzystości w odniesieniu do treści komercyjnych i zapobiegające wykorzystywaniu zaufania małoletnich do ich odbiorców.
- Ograniczenie dotyczące niesprawiedliwych spersonalizowanych reklam i cen skierowanych do małoletnich lub wykorzystujących dane wrażliwe.
- Cyfrowe umowy i subskrypcje, które są łatwiejsze do anulowania, oraz zakończenie niechcianych automatycznych odnowień i bezpłatnych prób, które zamieniają się w pułapki subskrypcji. Konsumenci będą mieli prawo do komunikowania się z człowiekiem w ramach obsługi klienta i będą mieli jasne prawa podczas korzystania z agenta AI do zakupu produktów w ich imieniu.
Komisja Europejska może stanąć w obronie konsumentów
Decyzje te mają zaoszczędzić konsumentom do 13,7 miliarda euro rocznie. Komisja Europejska równolegle składa też wniosek o uzyskanie większych uprawnień w sprawach dotyczących konsumentów na dużą skalę. To one mają pomóc w szybkim rozwiązywaniu spraw i lepszej koordynacji z krajowymi urzędami chroniącymi konsumentów.
Czytaj także: Internet pod miastem na pełnych obrotach. Domy jednorodzinne zużywają więcej danych
DFA może też zająć się marketingiem influencerskim. Zwiększy ona wymagania wobec twórców treści w zakresie informowania o płatnych materiałach. Miałoby to pomóc w regulacji mocno spersonalizowanych reklam jak i adresowania reklam do najmłodszych. Takie działania mają już miejsca w pojedynczych krajach wspólnoty, jak na przykład Francja.
