Claude odkrył matematyczne skarby ukryte przez lata. W notatkach kryły się nieznane twierdzenia

Setki nieznanych dotąd twierdzeń matematycznych zapisanych w prywatnych notatnikach Kurta Gödla, jednego z najwybitniejszych matematyków i logików XX wieku, ujrzały światło dzienne za sprawą aktywności modelu opartego na sztucznej inteligencji. O co dokładnie chodzi?
Claude
Claude

Zacznijmy od tego, że wspomniane narzędzie zajęło się analizą 1009 stron rękopisów, które przez dziesięciolecia pozostawały niemal niedostępne dla naukowców ze względu na zastosowany przez autora przestarzały system stenograficzny. Efektem pracy jest identyfikacja 663 twierdzeń i pomysłów matematycznych, a także rekonstrukcja niemal kompletnego dowodu ważnego problemu z teorii mnogości. 

Czytaj też: Jedna z największych zagadek matematyki rozwikłana. Pracownik Anthropic pokonał hipotezę Riemanna

Badaniami kierował Jan von Plato z Uniwersytetu Helsińskiego, który od 2017 roku zajmował się analizą 16 zeszytów Gödla, powstałych na początku lat 40. ubiegłego wieku. Największą przeszkodą okazało się pismo. Austriacki matematyk korzystał z systemu stenograficznego Gabelsbergera, który już w jego czasach był przestarzały. Odczytanie jednej strony mogło zajmować badaczom nawet tydzień, co sprawiało, iż analiza całego zbioru wymagałaby wielu lat pracy.

Przełom nastąpił we wrześniu, kiedy von Plato zdecydował się wykorzystać model Claude opracowany przez firmę Anthropic. Naukowiec udostępnił mu własne transkrypcje rękopisów, sześć książek poświęconych Gödlowi oraz dodatkową literaturę naukową. W ciągu zaledwie kilku dni sztuczna inteligencja przygotowała liczące około 650 stron opracowanie, łącząc rozproszone idee matematyczne i identyfikując nieznane wcześniej zależności.

Uwagę autora szybko zwróciły rezultaty dotyczące matematycznych twierdzeń, nad którymi Gödel głowił się w swoich pracach. Claude zidentyfikował 663 takie wyniki: zarówno kompletne dowody, jak i ich szkice czy koncepcje wymagające dalszego rozwinięcia. Badacze nie uznali jednak automatycznie wszystkich ustaleń sztucznej inteligencji za poprawne. Wyniki poddano dodatkowej weryfikacji przy użyciu Coq, specjalistycznego narzędzia służącego do formalnego sprawdzania dowodów matematycznych. Około 400 twierdzeń doczekało się potwierdzenia w pierwotnej postaci. Kolejne 200 wymagało doprecyzowania lub dodania odpowiednich założeń, natomiast około 50 okazało się błędnych.

Największe zainteresowanie wzbudziło odkrycie dotyczące aksjomatu wyboru, jednego z fundamentalnych zagadnień teorii mnogości. W 1966 roku amerykański matematyk Paul Cohen otrzymał Medal Fieldsa za przełomowe osiągnięcia związane z niezależnością aksjomatu wyboru i hipotezy continuum. Gödel twierdził wcześniej, że podobny rezultat udało mu się osiągnąć już w latach 40. XX wieku. Nie potrafił jednak przedstawić kompletnego dowodu, który potwierdzałby jego słowa. Analiza notatników wykazała, iż rzeczywiście opracował niemal kompletną argumentację. Według von Plato do ukończenia rozumowania zabrakło mu jednego istotnego kroku: w pewnym miejscu zastosował nieprawidłową definicję, choć dwa lata wcześniej posługiwał się jej poprawną wersją.

Czytaj też: Impulsy laserowe rozstrzygają wieloletni spór w fizyce miedziowców. Pseudoprzerwa rywalizuje z nadprzewodnictwem

Zrekonstruowany przez Claude dowód przeszedł weryfikację w systemie Coq. Nie oznacza to jednak automatycznie, że Gödelowi należy przypisać osiągnięcie Cohena. Ostateczna ocena wymaga niezależnej analizy matematycznej i historycznej. Według von Plato notatniki zawierają również 14 niezbadanych wcześniej tematów dotyczących logiki i podstaw matematyki, a także liczne koncepcje wyprzedzające odkrycia dokonane dopiero w latach 70. i 80. XX wieku. Istnieje więc spora szansa, że jeszcze nie raz usłyszymy o odkryciach dokonanych w notatkach badacza sprzed kilkudziesięciu lat. 

Źródło: The Guardian

Napisane przez

Aleksander Kowal

Redaktor
Z wykształcenia romanista (język francuski oraz hiszpański) ze specjalizacją z traduktologii. Dziennikarską przygodę rozpocząłem około piętnastu lat temu, początkowo w związku z recenzjami gier komputerowych i filmów. Obecnie publikuję zdecydowanie częściej na tematy związane z nauką oraz technologią. W wolnym czasie uwielbiam podróżować, śledzić kinowe i książkowe nowości, a także uprawiać oraz oglądać sport.