Tym razem bohaterem historii jest aluminium, a więc metal stosunkowo tani, lekki i doskonale znany przemysłowi. W akumulatorach litowo-jonowych aluminium zwykle pełni funkcję kolektora prądu po stronie katody, ale może również samo magazynować lit w anodzie. Wtedy pojedyncza folia zastępowałaby zarówno materiał aktywny, jak i osobny miedziany kolektor, którego potrzebują typowe anody grafitowe. Jest tylko pewien kłopot, bo przy kolejnych cyklach aluminium zmienia objętość, tworzy puste przestrzenie i pęka, a część litu zostaje uwięziona wewnątrz metalu.
Jeden procent manganu i nietypowy sposób na pękającą anodę
Zespół Uniwersytetu Tohoku oraz japońskiej firmy UACJ postawił na stop aluminium zawierający 1% atomowy manganu. Chodzi tutaj dokładnie o udział atomów, a nie masy, bo w przeliczeniu mangan stanowi około 2% masy stopu i znacząco wpływa na strukturę aluminium podczas pracy akumulatora.
Czytaj też: Polacy stworzyli akumulator, który może zawstydzić konkurencję. Parametry imponują
Działa to tak, że mangan niechętnie wiąże lit i pozostaje rozpuszczony w aluminium. Jego atomy lokalnie spowalniają więc przemieszczanie się litu, ograniczając rozrastanie się dużych obszarów stopu litowo-aluminiowego. Jednocześnie materiał sam tworzy drobną sieć granic ziaren, dzięki którym lit ma więcej krótkich dróg ucieczki z wnętrza elektrody. Zamiast kruszeć i pokrywać się pustkami, folia lepiej zachowuje zwartą strukturę.

Inżynierowie nie muszą najpierw budować skomplikowanej nanostruktury, bo powstaje ona podczas działania samej elektrody. Podoba mi się w tym rozwiązaniu również to, że tak jak wcześniejsze próby z dodatkiem krzemu pokazywały, jak łatwo poprawić jedną właściwość kosztem drugiej, tak mangan pozwala częściowo ominąć ten kompromis. Krzem ograniczał bowiem zwykle uszkodzenia, ale mocniej zatrzymywał lit, pogarszając ilość ładunku możliwego do odzyskania.
Dlaczego produkcja takich akumulatorów mogłaby być tańsza?
Kiedy opisywałem akumulatory bez klasycznej anody, kluczową rolę nadal odgrywał miedziany kolektor, na którym osadzał się lit. Japoński pomysł idzie więc inną stronę – próbuje zastąpić ten kolektor materiałem, który sam uczestniczy w magazynowaniu energii.
Czytaj też: 43% więcej energii bez większego akumulatora. Chiny pokazały, jak powinien rozwijać się elektryk
Dziś producenci nakładają materiał aktywny, spoiwa i dodatki przewodzące na miedzianą folię anody. Gdyby sam arkusz stopu aluminium przejął oba zadania, można byłoby ograniczyć zużycie miedzi po tej stronie ogniwa i wyeliminować część procesów powlekania oraz suszenia. Dodatkowym atutem jest możliwość wykorzystania przemysłowych metod walcowania aluminium, zamiast kosztownego przygotowywania nanostruktur.
Wyniki testów studzą entuzjazm
Problem w tym, że w testach laboratoryjnych z litową elektrodą odniesienia czyste aluminium traciło użyteczność przed 40. cyklem. Dodatek krzemu wydłużył pracę do około 65 cykli, a stop z manganem przekroczył 85 cykli. Średnia sprawność kulombowska w analizowanym zakresie wyniosła odpowiednio 88%, 97% i 98%. Różnica jest spora, choć nadal bardzo daleka od wymagań samochodowych akumulatorów.
Czytaj też: Chińczycy opracowali powłokę, która daje kopa akumulatorom. Wiemy już, co się zmieni
Badacze wykonali też ważniejszy krok, bo w toku prac zbudowali pełne ogniwo z katodą litowo-żelazowo-fosforanową (LFP), bez wcześniejszego wprowadzania litu do anody. Po 200 cyklach wariant z manganem dostarczał jeszcze około 0,25 mAh/cm², przy nominalnej pojemności powierzchniowej zastosowanej katody wynoszącej 1,5 mAh/cm², co dobrze pokazuje, że działające ogniwo i ogniwo gotowe do wieloletniego użytkowania to dwie różne rzeczy. W tym teście badacze skorzystali też z innego elektrolitu niż w opisanych wcześniej testach półogniw.
Dlatego nie kupuję jeszcze wizji tanich samochodów elektrycznych dzięki jednemu procentowi manganu. Naukowcy muszą ograniczyć reakcje powierzchni z elektrolitem, poprawić trwałość i sprawdzić, czy efekty utrzymają się w dużych ogniwach. Sam pomysł jest jednak mocny, bo oto zamiast dodawać kolejne warstwy zabezpieczeń, Japończycy sprawili, że aluminium częściowo porządkuje swoją strukturę podczas pracy. Jeżeli uda się przełożyć ten mechanizm na produkcję seryjną, największa korzyść może być zupełnie przyziemna – prostsza i lżejsza anoda, bez osobnej miedzianej folii.

