Trzydzieści lat temu GTA wyglądało inaczej. Czy warto poznać przodków Jasona i Lucii?

Wychowałem się na Grand Theft Auto. Brzmi to nieco patologicznie, ale umówmy się – kiedyś dzieciaki grające w gry zdecydowanie dla nich nieprzeznaczone było normą i dopiero teraz, gdy gracze poczęli swoje graczątka, zwraca się większą uwagę na to, do jakich treści interaktywnych mają dostęp dzieciaki. Choć jednak jestem wielkim fanem serii i przez lata wbiłem w kolejnych odsłonach chore godziny, marka swój początek zawsze miała dla mnie (i pewnie nie jestem w tym jedyny) na rewolucyjnej „trójce”. Musiało minąć niemalże trzydzieści lat – zarówno od premiery gry, jak i moich narodzin – bym w końcu podjął „męską” decyzję i przed przystąpieniem do nadchodzącej „szóstki” przeszedł pierwsze odsłony Grand Theft Auto.
Dwuwymiarowe GTA
Dwuwymiarowe GTA

Niespodziewane narodziny przyszłej legendy

Pierwsze GTA nie bez powodu jest obecnie traktowane przez fanów jako ciekawostka bądź zło konieczne niegdyś do wzniesienia gamingowego monumentu, którym jest dziś seria Rockstara. Tajemnicą poliszynela jest, że „jedynka” to gra zupełnie inna od późniejszych odsłon. W końcu nie trzeba się zbyt długo przypatrywać, by zauważyć, że akcję obserwujemy tutaj z lotu ptaka, a sama rozgrywka bije prostotą. Oczywiście należy wciąż tutaj pod uwagę, że w 1997 roku niewiele gier dawało graczowi podobną swobodę – wszak można tu było nie tylko biegać po ulicach trzech rozległych miast (znane każdemu fanowi Liberty City, San Andreas i Vice City), ale również rozbijać się po nich za kółkiem kilkudziesięciu różnorodnych samochodów, walcząc przy okazji z policją.

GTA 1

Można było całe to przedsięwzięcie potraktować jako niezobowiązujący sandbox i zajmować się radosnym sianiem chaosu na ulicach, ale w ten sposób nie wyściubilibyśmy nosa poza otwierające przygodę Liberty City. Jeżeli chce się przejść dalej, należy uzbierać odpowiednią ilość pieniędzy – w pierwszym rozdziale (każde miasto składa się z dwóch) jest to milion zielonych, ale kwota ta stopniowo rośnie i zobaczenie finału wymaga zarobienia aż pięciu milionów. Nie żeby było to tego warte. Dotarcie do końca gry to raczej zajęcie dla najwytrwalszych, bo choć Grand Theft Auto opowiada jakąś tam historyjkę i przedstawia kilka przerysowanych postaci, to trudno mówić tu o jakkolwiek intrygującej opowieści. To tylko wymówka do siania chaosu, nic więcej.

Grając, mimowolnie będziecie ją poznawać, ponieważ najszybszym sposobem na zarobienie kasy jest wykonywanie zlecanych telefonicznie misji, których ukończenie poza pieniędzmi wynagradza zwiększeniem mnożnika naszych zarobków. W efekcie nagroda za następne zlecenie będzie dwukrotnie wyższa, za kolejne trzykrotnie i tak dalej, o ile oczywiście uda Wam się je ukończyć. Choć struktura zadań jest tu raczej prosta ze względu na ograniczone mechaniki rozgrywki, to Grand Theft Auto jest mimo wszystko grą dość trudną, a raz zawalonej misji nie można powtórzyć.

GTA 1

Czytaj też: Tajemnice GTA VI. Te 10 rzeczy musisz wiedzieć przed premierą

Jest to o tyle irytujące, że bardzo często porażki nie wynikają bezpośrednio z winy gracza, a są powodowane przez kiepski design. Pierwszą zauważalną przygodą jest nawigacja po miastach. Jasne, z czasem można nauczyć się topografii terenu, lecz nie jest to łatwe, zważywszy, że większość budynków i ulic wygląda tu w zasadzie identycznie, a jedyną pomocą ze strony twórców jest widoczna obok protagonisty strzałka, która wskazuje cel w linii lotu ptaka. Nie pomaga też kamera – niby oddala się przy szybszej jeździe, ale wciąż sytuacje, kiedy wpadamy na innych uczestników ruchu, bo nagle się przed nami pojawili, są boleśnie wręcz częste i wywołują potok bluzgów, gdy właśnie mierzymy się z jednym z mnóstwa na czas.

Nielepiej jest również z walką, której unikałem jak ognia. Mechanika strzelania w tej grze to absolutny koszmar. Z czterech dostępnych broni – pistolet, karabin maszynowy, rakietnica i miotacz ognia – w zasadzie wyłącznie ta druga jest jakkolwiek użyteczna i nie stanowi zagrożenia dla nas samych. Nasz bohater – o ile nie znajdziemy gdzieś pancerza – ginie od jednej kuli, na szczęście podobnie jak przeciwnicy. Tych jest jednak zazwyczaj więcej, zauważają nas, nim pojawią się na ekranie, a jedyną opcją celowania jest tutaj obracanie się w lewo i w prawo przy pomocy strzałek, więc o jakiejkolwiek precyzji nie ma mowy. Przyzwyczajcie się zatem, że ginąć będziecie tutaj często, co w kontekście posiadania ograniczonej liczby żyć (bazowo jest to 5, ale dodatkowe „skucia” można znaleźć także na mapie) na rozdział sprawia, że odechciewa się czasem nawet próbować, a walka, zamiast bawić, męczy i przeraża. Zwłaszcza że zapisywania gry nie uwzględniono…

GTA 1

Kompletnie kontrintuitywne jest zatem to, że przez pierwszych kilka godzin absolutnie nie mogłem się od Grand Theft Auto oderwać i dopiero w momencie dotarcia do ostatniego rozdziału, kiedy poziom trudności osiąga swój maksymalny pułap, frajda zaczęła ustępować frustracji. Mimo wszystko miałem masę głupiej radości z rozbijania się po miastach i wypatrywaniu mniej lub bardziej oczywistych rzeczy, do których później nawiązywały kolejne odsłony serii. Sporą w tym rolę odegrały oczywiście dobrodziejstwa współczesnego świata, toteż w nawigacji pomagała mi interaktywna mapa odpalona na tablecie, która wskazywała mi przy okazji rozmaite znajdźki i poboczne misje. Z kolei ostatni rozdział przeszedłem – i kompletnie się tego nie wstydzę – z kodem na nieograniczoną liczbę żyć.

Londyńska wycieczka pikselowych gangsterów

Przechodząc starsze odsłony serii jedna po drugiej, szybko stało się dla mnie widoczne, że jest to raczej powtarzający się schemat, aniżeli problem wieku niemowlęcego. Są to gry niesamowicie frajdogenne, które wymieniają ten czar na czystą frustrację wraz z dokonywanymi postępami w przygodzie, wymagając odrobiny kombinatorstwa. Sytuacja powtarza się bowiem przy dodatkach do „jedynki”, to jest London 1969 i London 1961 (aczkolwiek ten drugi to technicznie rzecz biorąc dodatek do dodatku), które na potrzeby powyższej tezy scalę w jedność.

GTA LONDON

Czytaj też: Wiedźmin bez Geralta to nadal Wiedźmin? Zagrałem w niedocenioną grę Redów

Pierwszy z nich okazał się potężnym podmuchem świeżego powietrza po maratonie irytacji, przez który przegnały mnie ostanie rozdziały Grand Theft Auto. Nie chodzi wyłącznie o osadzenie akcji w tytułowym Londynie (choć to samo w sobie jest w tej serii ewenement) lat sześćdziesiątych, ale przede wszystkim o to, że DMA Design (jak jeszcze nazywało się wówczas Rockstar North) wyciągnęło odpowiednio lekcje z prac nad podstawką, dzięki czemu London 1969 w zauważalnie mniejszym stopniu skupia się na strzelaninach i misjach na czas – te wciąż są tu wprawdzie obecne, ale nie tak liczne i nie tak wymagające, co wcześniej, dzięki czemu spokojnie możemy cieszyć się przyjemnym, londyńskim klimatem i przywykać do początkowo uporczywego jeżdżenia „pod prąd”.

Okrutnym zawodem jest zatem fakt, że przy okazji London 1961 twórcy postanowili wrócić na dawne tory i uczynić to rozszerzenie absolutnie najtrudniejszą i najbardziej niesprawiedliwą kampanią w historii serii. Szkoda, bo pod kilkoma względami jest to dodatek wręcz rewolucyjny, wszak to właśnie w nim po raz pierwszy wprowadzono możliwość prowadzenia ostrzału z samochodu oraz ulepszania samochodów. Cóż jednak z tego, skoro cała frajda z zabawy zarzynana jest przez abstrakcyjnie wyśrubowane limity czasu, pojawiające się niekiedy kilkukrotnie w trakcie jednej misji? Dorzućmy do tego charakterystyczną dla pierwszych odsłon GTA ograniczoną widoczność i ruch lewostronny, a dotarcie do celu na czas graniczyć będzie z cudem.

GTA LONDON

Dieselpunk i retrofuturyzm, czyli najbardziej unikalny setting w historii serii

Z tego też względu, jeżeli mielibyście zabierać się za którekolwiek z dwuwymiarowych odsłon, polecałbym sięgnięcie po GTA2. Wprawdzie w momencie swojej premiery w 1999 roku mogło się ono poszczycić dość mieszanymi recenzja, to po latach broni się ono najlepiej z nich wszystkich. Ówczesna krytyka z perspektywy czasu nie ma większego znaczenia. Sprowadzała się ona bowiem do niewielkich różnić w porównaniu do pierwszej części, zwłaszcza w kontekście dwuwymiarowej oprawy, która była jej kulą u nogi w epoce trójwymiarowej rewolucji. Urokiem grania w gry retro jest natomiast to, że tego typu problemy przestają mieć znaczenie. W momencie premiery niedzisiejsza grafika czy wtórny względem pierwowzoru gameplay to – owszem – powody do zrezygnowania bądź przynajmniej odroczenia zakupu, lecz po niemal trzydziestu latach traci to na znaczeniu, a my możemy skupić się na tym, co kontynuacja robi lepiej, a jest tego sporo.

Przede wszystkim GTA2 jest względem gracza uczciwe, a przynajmniej uczciwsze niż „jedynka”, bo wciąż – zwłaszcza w późniejszych misjach – zdarzają się momenty, przez które zaczynałem stanowić zagrożenie dla integralności biurka. Niemniej nawet przy najtrudniejszych misjach ani razu nie czułem, że ktoś specjalnie robi mnie w bambuko. Przede wszystkim samochody wyraźnie komunikują stan zniszczenia, a my nie giniemy już od jednej kuli i dysponujemy kilkoma, obrazującymi nasz stan zdrowia serduszkami w prawym górnym rogu – w efekcie strzelaniny i pościgi sprawiają teraz jeszcze więcej frajdy, jednocześnie nie odcinając dopływu adrenaliny do krwi.

GTA 2

Czytaj też: Apple pomogło zmienić gry na zawsze. Wszystko zaczęło się od tej przygodówki

Zawalone misje można ponadto powtarzać, dzięki czemu nie grozi nam już wyprztykanie się z zadań, aczkolwiek w wyniku dodania do gry prostego systemu reputacji u lokalnych gangów od czasu do czasu będziemy musieli rozjechać paru rywali naszego zleceniodawcy, by odbudować utracone zaufanie. Pojawiło się też mnóstwo nowych broni, ulepszeń do samochodów (chociażby bomby czy karabiny), a także zgniatarka do samochodów, która poza forsą nagradza gracza pukawkami bądź power-upami.

Przede wszystkim jednak DMA Design poszło po rozum do głowy i pozwoliło graczom na zapisywanie stanu rozgrywki. Niby kosztuje to pięćdziesiąt kawałków, co w grze wciąż opartej na zbieraniu pieniędzy boli, ale kwota ta jest niczym w porównaniu ze spokojem ducha, wynikającym z możliwości odejścia od komputera, kiedy po raz n-ty daliśmy ciała i zawaliliśmy tę samą misję. Pozwala to na skuteczne złamanie wspomnianego wcześniej schematu, bo GTA2 nawet po dotarciu do ostatniej, trzeciej dzielnicy nadal bawi groteskowymi i często niepokojącymi (weterani serii z pewnością wzdrygną się na myśl o hot dogach misjami w dystopijnym świecie retrofuturystycznego Anywhere City.

GTA 2

Rady nie ma natomiast na oprawę, która już w momencie premiery była „niedzisiejsza”, a obecnie jest po prostu paskudna (aczkolwiek noc w GTA2 skutecznie to maskuje). Trójwymiarowe modele budynków czy sprite’y samochodów jeszcze prezentują się jako tako, ale szwędające się po ulicach ludziki, tekstury otoczenia i zwłaszcza paleta barw wołają o pomstę do nieba. Stosunkowo nieźle wypada natomiast udźwiękowienie, aczkolwiek to raczej zasługa radia, które twórcy stworzyli na potrzeby gry. Nie jest to jakaś obszerna playlista, ale znaleźć można tu parę różnorodnych gatunkowo radiostacji z kilkoma fajnymi bangerami (na czele z Da Shootaz – „Joyride” z „jedynki”). Odgłosy otoczenia wypadają już zaledwie poprawnie, a śmiesznie uroczy okazuje się zastępujący mowę bełkot. Dubbing przewidziano wyłącznie dla krótkich, statycznych scenek na zakończenie każdego rozdziału pierwszej części – w „dwójce” kompletnie z niego zrezygnowano.

Niełatwa przygoda, którą warto przeżyć

Łatwo jest powiedzieć, że Grand Theft Auto, Grand Theft Auto: London 1969 i 1961 oraz GTA2 to produkcje boleśnie niedzisiejsze, których nie warto obecnie tykać – brak tu przecież wciągającej fabuły z mocnymi bohaterami, przepięknego i pełnego sekretów świata czy w końcu masy mniej lub bardziej wyszukanej satyry na otaczający na świat. Umówmy się, dla większości odbiorców świeżutkiego GTA VI czy nawet graczy „piątki” (których część mogła na dobrą sprawę urodzić się już po jej premierze) są to produkcje szalenie nieinteresujące, ale osobiście odnajduję w nich pewne piękno – pionierski chaos „jedynki”, klimat lat 60. w londyńskich dodatkach, czy w końcu jakże unikatowy świat sequela. W dodatku zagranie w nie i ukończenie po raz pierwszy w życiu ich kampanii sprawiło, że jeszcze bardziej doceniłem drogę, którą przez lata pokonało Rockstar North.

GTA 2

Jeszcze kilka lat temu pierwsza i druga część GTA dostępne były do pobrania za darmo między innymi z oficjalnej strony Rockstara. Firma postanowiła jednak usunąć możliwość pozyskania w ten sposób swojej kopii, tym samym wycofując je z oficjalnej dystrybucji. Jeśli zatem na własnej skórze chcielibyście się przekonać, jak dziś bronią się te tytuły, to jedyną opcją pozostaje rynek wtórny. Ceny są na szczęście stosunkowo przystępne, ale problematyczne może okazać się uruchomienie gier na współczesnych komputerach. Polecam zatem sprawdzić odpowiednie strony na PCGamingWiki, na których znajdziecie wszystkie pliki potrzebne do włączenia tych klasyków, często dorzucające też dodatkowe ulepszenia jak podbita rozdzielczość. Jest przy tym nieco zabawy, ale sądzę, że koniec końców warto się pomęczyć, bo pierwsze części GTA wciąż dostarczają sporo frajdy, nawet jeśli tylko przez pierwszych kilka godzin.

Napisane przez

Konrad Noga

Redaktor