X-BAT to ewidentnie nie byle kolejny niewielki dron zwiadowczy. Jest to pełnoprawna maszyna bojowa, która pod względem rozmiarów i napędu zbliża się do klasycznych samolotów wojskowych. Właśnie doczekaliśmy się jej pierwszego pełnowymiarowego prototypu, bo sprzętu o nazwie X-BAT 001, którego budowa zajęła około roku, a najbliższe miesiące mają pokazać, czy tak nietypowy pomysł rzeczywiście ma sens.
X-BAT 001 jest już rzeczywistością
Firma Shield AI pokazała 3 listopada 2026 roku prototyp X-BAT 001, który powstał w zakładzie we Frisco w Teksasie, a obecnie zmierza do ośrodka prób w Newton w stanie Kansas. Na upublicznionym, oficjalnym nagraniu widać kompletną bryłę samolotu z charakterystycznymi skośnymi skrzydłami, pozbawionym klasycznego usterzenia kadłubem, cyfrowym kamuflażem i elementami układu napędowego. Szczególną uwagę zwraca jednak kanciasty wlot powietrza pod przednią częścią kadłuba, który różni się od wcześniejszych wizualizacji.
Nie wiemy jeszcze tego, dlaczego konstruktorzy zmienili jego kształt, ale sam wlot ma dla takiego samolotu ogromne znaczenie. X-BAT musi przecież zapewniać silnikowi stabilny dopływ powietrza zarówno podczas typowego lotu poziomego, jak i podczas pionowego startu oraz przechodzenia między tymi dwoma stanami. W grę wchodzi więc coś więcej niż sama aerodynamika, bo zaburzenie przepływu może pogorszyć pracę silnika akurat wtedy, kiedy jego ciąg odpowiada za utrzymanie całej maszyny w powietrzu. Nowy wlot może wynikać z prób rozwiązania takich problemów.
Myśliwiec stanie pionowo i wystartuje jak rakieta. Wszystko dzięki starej technologii
X-BAT wykorzystuje koncepcję tail-sitter, a więc samolotu, który podczas startu i lądowania znajduje się w pozycji pionowej. Następnie przechodzi do lotu poziomego, gdzie zaczyna korzystać z siły nośnej generowanej przez skrzydła. Największym wyzwaniem w tego typu sprzęcie jest więc zachowanie stabilności podczas zawisu i przejścia między tymi fazami, ponieważ przy niewielkiej prędkości klasyczne powierzchnie aerodynamiczne mają ograniczoną skuteczność.
Czytaj też: Jeden pocisk i 13 hektarów rażenia. Korea Północna pokazała, czym chce zasypywać cele
Za napęd odpowiada silnik GE Aerospace F110-GE-129E z dyszą AVEN, która pozwala zmieniać kierunek ciągu. Co ciekawe, historia tej technologii sięga lat 90. XX wieku, kiedy to jeszcze inżynierowie sprawdzali ją na F-16. Shield AI wykorzystuje więc istniejące rozwiązanie, ale stawia przed nim zupełnie nowe wymagania. Dysza musi bowiem reagować wystarczająco szybko i precyzyjnie, żeby utrzymać wielotonowy samolot w pionie, a następnie bezpiecznie sprowadzić go na ziemię.
W lipcu 2026 roku GE Aerospace i Shield AI pomyślnie sprawdziły integrację silnika, dyszy i układów sterowania na stanowisku testowym. Teraz przyjdzie czas na próby z całym samolotem. Najpierw w pozycji poziomej, następnie pionowej, a później z zabezpieczeniem dźwigowym. Dopiero kolejnym krokiem będą swobodne loty. Sam producent zakłada, że pierwszy X-BAT może wzbić się w powietrze jeszcze w 2026 roku, choć termin zależy od wyników wcześniejszych prób.
X-BAT może być czymś więcej niż kolejnym autonomicznym myśliwcem
X-BAT ma około 11,9 metra rozpiętości skrzydeł, maksymalny zasięg przekraczający 3700 km i pułap powyżej 15 km. Do tego dochodzi możliwość przenoszenia uzbrojenia wewnątrz kadłuba oraz na zewnętrznych punktach podwieszeń. Maszyna ma wykonywać misje uderzeniowe, zwalczać cele powietrzne, prowadzić rozpoznanie i walkę elektroniczną. Za autonomiczne wykonywanie powierzonych zadań ma zaś odpowiadać system Hivemind, który jest zdolny według producenta do działania również przy zakłóconym GPS i ograniczonej łączności.
Pisałem niedawno o podobnym kierunku rozwoju lotnictwa wojskowego przy współpracy F-22 Raptor z bezzałogowym Fury, ale X-BAT próbuje rozwiązać jeszcze jeden problem. Ma bowiem zapewniać nie tylko autonomię w powietrzu, lecz również znacznie większą swobodę rozmieszczania maszyn bojowych. Zamiast dużego lotniska wystarczyć ma mu odpowiednio przygotowane stanowisko na okręcie, odległej wyspie lub wysuniętej pozycji wojskowej.
Czytaj też: Wystarczyło wydać rozkaz. Pilot myśliwca zrobił coś wyjątkowego z wojskowym dronem
Amerykanie traktują ten pomysł poważnie, ponieważ łączne zobowiązania finansowe rządu USA i Shield AI osiągnęły już 400 mln dolarów. Co ciekawe, program ma również polski wątek, bo we wrześniu Shield AI podpisała z PGZ i WZL-2 list intencyjny dotyczący potencjalnej współpracy przy projektowaniu, produkcji i obsłudze X-BAT. W październiku GE Aerospace, Shield AI i WZL-2 zawarły kolejne porozumienie, ale tym razem dotyczące rozwoju zaplecza serwisowego silnika F110 i dyszy AVEN w Polsce. Na razie są to plany współpracy, które jednak mogą zaowocować czymś wyjątkowym na terenie naszego kraju.
Czy pionowy start rzeczywiście uwolni myśliwce od lotnisk?
Największe wątpliwości budzi we mnie nie sama autonomia, a logistyka. Pionowy start odrzutowca wymaga ogromnego ciągu, co oznacza wysokie zużycie paliwa oraz intensywne oddziaływanie gorących gazów na podłoże. X-BAT nadal będzie też potrzebował obsługi technicznej, dostaw paliwa, uzbrojenia i odpowiednio przygotowanego stanowiska. Nie wystarczy więc postawić go na przypadkowym kawałku asfaltu, ale jednocześnie znacznie łatwiej ukryć i zabezpieczyć kilka niewielkich stanowisk niż jedno rozbudowane lotnisko wojskowe. Właśnie tutaj widzę największy potencjał X-BAT, zwłaszcza w kontekście działań na Pacyfiku, gdzie odległości między wyspami i podatność baz lotniczych na ataki rakietowe mają ogromne znaczenie.
Czytaj też: Chiny budują okręt podwodny, jakiego nikt wcześniej nie próbował. Trzy kadłuby to dopiero początek
Shield AI planuje loty maszyny z pełnym wyposażeniem misyjnym w 2028 roku i rozpoczęcie produkcji w 2029 roku. Stanowi to ambitny harmonogram dla konstrukcji, która nie zaliczyła jeszcze pierwszego swobodnego lotu. Jeśli jednak X-BAT rzeczywiście osiągnie zakładane możliwości, to wojskowi mogą w przyszłości przestać traktować pas startowy jako obowiązkowy element infrastruktury dla zaawansowanych odrzutowych maszyn bojowych. Nie zniknie wprawdzie potrzeba utrzymywania zaplecza logistycznego, ale przeciwnikowi znacznie trudniej będzie unieruchomić całe lotnictwo jednym skutecznym atakiem.
Źródła: Shield AI, Army Recognition
